1.5. Moskovieten

Tsaar Peter de Grote van Rusland

Generaal Johan August von Meijerfeldt heeft zijn kwartier met dragonders in Dippoldiswalde. Oorlogsmisdaden worden streng gestraft: op 2 september 1706 en 5 april 1707 laat hij één respectievelijk vijf van zijn dragonders publiekelijk op de markt terechtstellen. De bezetting drukt wel zwaar op de bevolking door de  hoge contributies in geld, voedsel, verpleging, overnachting, paarden e.d. voor  zijn troepen.

Van de stad Pirna is wat beter bekend hoe zwaar de bezetting viel. Vergeefs vraagt een delegatie Karl XII uitstel van betaling en op 25 juli moet het gemeentebestuur in hechtenis bij Von Meijerfeldt. Na 11 dagen komen de burgemeester en zijn twee raadslieden vrij omdat de rijkste burgers 7.700 daalder aan de stad lenen. Tussen 3 en 19 september trekken de Zweedse troepen weg naar Polen en berekent de stad dat de bezetting meer dan 100.000 daalder heeft gekost. Nog in 1712 verkeert de stad hierdoor in betalingsproblemen.

In Saksen beraadt de Zweedse koning Karel XII zich wat hem te doen staat om de grootmacht van Zweden te verzekeren. De andere Europese grootmachten houden deze onverslaanbare nieuweling angstvallig in de gaten, ondermeer door voortdurend ambassadeurs naar Altranstädt te zenden. Karel overweegt ten gunste van Frankrijk in de Spaanse Successieoorlog in te grijpen, maar de geallieerde opperbevelhebber – de Engelse John Churchill, Hertog van Marlborough – slaagt er in hem daarvan te weerhouden door hem te prijzen als beschermheer van het protestantse geloof. Ook een veldtocht tegen de Duitse keizer in Wenen wordt overwogen maar uiteindelijk verworpen. Daarmee is voor Wolmar Johan von Meijerfeldt de weg vrij om daar in dienst te treden.

Uit het oosten komen berichten die Karel XII tot zijn besluit brengen. Tsaar Peter de Grote van Rusland dringt steeds verder op. In de Baltische gebieden zijn nog maar enkele steden in Zweedse handen en in Polen zijn de Moskovieten heer en meester. Deze derde keer besluit hij alsnog een veldtocht tegen tsaar Peter de Grote te ondernemen. Laatstgenoemde voelt dat aan en doet driemaal een vredesvoorstel. In het laatste voorstel gaat hij zelfs zo ver om al zijn veroveringen op te geven, met uitzondering van het kleine Ingermanland met inbegrip van zijn nieuwe in 1703 gebouwde hoofdstad Sint Petersburg. Karel XII vertrouwt dit voorstel niet – wellicht ten onrechte – en geeft toe aan de druk van de grootmachten om Moskou klein te maken door een  vrede met geweld.

Karel XII geeft zijn troepen het sein zich gereed te maken voor een veldtocht oostwaarts. Hij laat echter onzekerheid bestaan over de vraag wat hij wil: zijn Baltische provincies bevrijden, het gehele Russische leger definitief verslaan of tsaar Peter de Grote van de troon stoten. Eerder had hij voor de laatste tactiek gekozen, toen hij in Polen verstrikt raakte en plotseling met Augustus in zijn eigen land Saksen afrekende. De Russische operatie lijkt onmogelijk: een leger bewapend met zware artillerie over een ongehoord lange afstand door het meest barre gebied en klimaat van Europa loodsen.

Op 22 augustus 1707 vertrekt een weldoorvoed en goed geoutilleerd Zweeds leger onder aanvoering van veldmaarschalk Rehnskiöld uit Saksen. Als de tocht in het vroege voorjaar was gestart had het Zweedse leger de Russche winter vóór kunnen zijn, maar opnieuw wordt de voorkeur gegeven aan het aanvriezen van de grond en rivieren om rivieren en moerassen over te steken. Eind september wordt de Silezische grens overgestoken. Het Moskovische leger trekt zich tot achter Warschau terug.

Johan August neemt deel aan de veldtocht tot de Russische grens, aan de discussies over welke route te volgen en lijdt in de tocht zuidwaarts aan een beenbreuk en de vrieskou. Carl Friedrich en Johan August nemen deel aan de Slag bij Poltava, waardoor de eerste komt te overlijden en de tweede in Russische gevangenschap raakt. Na een omstreden vrijlating weet hij zich in veiligheid te brengen op Turkse bodem. Daar geeft koning Karel XII hem een nieuwe opdracht, die hem na een moeilijke reis over de Karpaten in Stockholm brengt.

Terug   ***   Verder