In de familie gaat het verhaal rond dat de jonge graaf naar het buitenland vluchtte en dat zijn dood geënsceneerd werd. Om dit verhaal serieus te onderzoek is het belangrijk naar de relevante samenzweringen en staatsgrepen van die tijd te kijken.
De eerste is het Anjala-verbond. De samenzweerders werden op 7 januari 1789 door generaal Johan August von Meijerfeldt jr zelf gearresteerd. Zijn beide zoons dienden in het Zweedse leger, Johan August III als luitenant in het regiment lichte dragonders en Axel Friedrich in zijn vader’s regiment van Närke en Värmland. Zij werden niet gearresteerd of als verdachte genoemd, maar hoorden eerder tot de bewakers.
In maart 1792 raakte de Zweedse koning Gustaaf III op een gemaskerd bal in de Opera van Stockholm zwaar gewond door een aanslag en overleed enige tijd later. De samenzweerders werden hard aangepakt door politiechef Nils Henrik Liljensparre. Op zijn lange lijst verdachten en aangeklaagden kwamen geen Von Meijerfeldts voor. Wel werd Axel Friedrich in september 1792 gearresteerd, maar dat was omdat hij tot de groep van de Kroonprins onder leiding van Armfelt behoort, en niet tot de groep van Hertog Karel. Een maand later werd hij vrijgelaten met het bevel naar huis te gaan.
Hertog Karel koos aanvankelijk een liberale koers, maar januari 1793 sloeg zijn angst voor het volk opnieuw toe vanwege het aangedikte Ebel oproer en het einde van Lodewijk XVI onder de Franse guillotine. De Gustaviaanse oppositie werd aangepakt, Liljensparre naar Stralsund gedemoveerd en Armfelt naar Napels. De laatste probeerde zijn positie als regent van de kroonprins terug te veroveren met steun van tsarina Catharina de Grote. Toen zijn plannen uitlekten vluchtte hij naar Rusland om aan zijn doodvonnis in 1794 te ontkomen.
Genoemd is nog de onttroning van het huis Wasa door Napoleon. (1) Dit betrof de arrestatie in 1809 van de Zweedse koning uit het huis Holstein-Gottorp, vanwege de Russische verovering van Finland, teneinde Zweden tot vrede met Napoleon te dwingen. De gearresteerde koning verliet het land in 1810 samen met zijn gunstelingen.
Van de beide jonge graven Von Meijerfeldt zijn tenslotte wel enkele jeugdanekdotes bekend, maar geen schandalen zoals bij de oudere familieleden in een verder verleden. Denk aan de liefdesaffaire van nicht Brita Horn met hertog Karel en haar latere zelfmoord. Denk aan de minnaressen van oom Adam Horn en diens vergeefse pogingen om van zijn geesteszieke vrouw Anna Catharina von Meijerfeldt te scheiden. Denk aan de bastaard van de Kroonprins op de stoep van het huis van Louise Sparre.
In onderstaande tabel staat hoe mogelijk of juist onwaarschijnlijk een vlucht naar het buitenland en het ensceneren van de dood is bij de bovengenoemde samenzweringen en staatsgrepen:
| Vlucht vanwege betrokkenheid bij… | is mogelijk omdat: | is onwaarschijnlijk omdat: |
| …Anjala-verbond | – de data kloppen met verwonding JA 08-08-1789 en zijn opbaring 25-05-1791 (dus gefingeerd) – de data kloppen met de aankomst van de stamvader in Amsterdam |
– JA en AF niet voorkomen op de lijsten van gearresteerden en verdachten – fingeren van dood een te grote administratieve klus was, inclusief Zwaardorde |
| …moord op Gustaaf III | – AF in september 1792 is gearresteerd, maand later is vrijgelaten met bevel naar huis te gaan (en voor de zekerheid vanuit Stralsund wellicht verder reisde) – de stamvader een half jaar later in Amsterdam aanmonsterde |
– JA is 1791 en AF 1795 zijn overleden – AF eind 1794 nog in een rechtszaal in Örebro stond – de graaf en gravin medio 1795 in hun testament schreven van al hun kinderen beroofd te zijn |
| …staatsgreep van Armfelt | AF een trouwe aanhanger van Armfelt en de Kroonprins was | de stamvader voor de Rede van Paramaribo lag |
| …arrestatie Gustaaf IV Adolf |
AF speelmaatje en adjudant van de Kroonprins was | de stamvader al 17 jaar in NL was en met gezin naar Rotterdam verhuisde |
| …familieschandaal | dat in die tijd veel voorkwam | geen verhalen bekend zijn |
Concluderend zijn bij Johann August III de buitenlandse vlucht en het in scene zetten van zijn dood twijfelachtig vanwege de vele documenten en ceremonies over zijn verwonding, decoratie en begrafenis. Bij Axel Friedrich is het ronduit onmogelijk, omdat hij na de aankomst van de stamvader in Amsterdam nog tekenen van leven in Zweden gaf.
1. Brief van Frits von M, Baarn 14 augustus 1984. [CH-39]