2.1.8. Gravenzoon?

Echt   ***   Vlucht   ***   Natuurlijk

De bewering van de Nederlandse stamvader en zijn (klein-)kinderen dat hij een echte zoon was van de Zweedse veldmaarschalk graaf Johan August Meijerfeldt jr was verdient nader onderzoek. Ook de overlevering dat de stamvader had moeten vluchten vraagt hierom. 

ECHTE GRAVENZOON

De Zweedse graaf Carl Friedrich jr (1721-1791) was niet gehuwd en komt daardoor niet voor het echte vaderschap in aanmerking. Zijn jongere broer Johan August jr (1725-1800) wel. Hij huwt eind 1763 op 38-jarige leeftijd met de 18-jarige Lovisa Augusta Sparre. Zou hij net als zijn vader een eerder huwelijk hebben gehad? Daarvan had toch wel iets in de kerkarchieven en adelsboeken moeten zijn opgetekend. Uit het huwelijk met Louise Sparre worden drie kinderen geboren: in het derde jaar Johan August III, in het zesde Axel Friedrich en in het tiende een levenloos en naamloos kind. Graaf Johan August III en graaf Axel Friedrich zijn dus de enig echte zonen. 

Johan August III is in Stockholm op 12 november 1766 geboren. De voor- en achternamen komen overeen met die van zijn vader en grootvader, maar ook met die van de eerste Nederlander. Hij wordt op 27 december 1778 Livdrabant, lid van de Koninklijke Garde, in Stockholm. Axel Friedrich is geboren in Stockholm op 11 november 1769. Op 10-jarige leeftijd treedt hij toe tot zijn vader’s regiment Närke en Värmland als vaandrig.

In het jaar 1780 zijn er veel gelijktijdige gebeurtenissen:
– de Nederlandse Johan August vertrekt uit Stralsund om in Franse dienst te gaan;
– de Zweedse graaf Johan August III wordt op 14-jarige leeftijd kornet;
– beide Zweedse graven reizen die zomer met hun ouders naar Stora Sundby, zonder Kellgren en met Berger als leermeester;
– de Zweedse graaf Axel Friedrich reist na de zomer naar de Universiteit van Straatsburg, om zich daar in de Franse taal te gaan bekwamen;
– oom Carl Friedrich jr laat een nieuw landhuis in Nehringen bouwen.

Johan August III strijdt op 22-jarige leeftijd als kapitein in de Slag bij Sutela, waar zijn vader het bevel voert. Ondanks de overwinning voor de Zweden loopt hij zelf op 8 juli 1789 een verwonding op. Wat voor verwonding precies is onbekend, wel dat het een ernstige was. Op 2 mei 1790 leeft hij nog, want hij wordt benoemd tot Ridder in de Zwaard Orde. Op 23 mei 1791 overlijdt Johan August III blijkens het kerkboek van de St. Jakobskerk in Stockholm aan zijn verwonding.

Axel Friedrich klimt op tot uiteindelijk 3e majoor in het regiment van zijn vader. Hij is adjudant van generaal Armfelt en kan bogen op het belangrijke wapenfeit dat hij de gewonde bevelhebber in de Slag bij Savitaipal voor krijgsgevangenschap had behoed, waarbij drie paarden onder hem waren neergeschoten. Anders dan zijn oudere broer wordt hij niet geridderd. In vermand met de moordaanslag op koning Gustaaf III wordt in september 1792 zelfs door een groepje officieren gearresteerd, maar een maand later vrijgelaten en naar huis gestuurd. In november 1794 is hij betrokken bij een incident in de Clubzaal van Örebro, maar ontkomt aan een rechtszaak. Hij overlijdt kort daarop op 13 januari 1795 in Örebro en wordt daar twee dagen later begraven in de Nikolaikerk. In het kerkboek worden de officiële posities van Axel vermeld en de oorzaak nekkramp of hersenvliesontsteking.

Volgens de officiële registers zijn de twee echte zonen van graaf Johan August Meijerfeldt jr dus jong overleden. In het testament zeggen de graaf en gravin dat ook zelf: “uns in der treurigen Lage befinden, aller unserer daraus erzeugten Kinder beraubt zu seyn“. Het woord daraus slaat terug op hun huwelijk. Het woord beraubt duidt op overlijden en niet op verdwijning, vlucht of familieconflict.

Samengevat zijn er de volgende argumenten vóór en tegen de stelling dat de Nederlandse stamvader een echte zoon van graaf Johan August Meijerfeldt sr was:

De Nederlandse stamvader is dezelfde als: Argumenten vóór: Argumenten tegen:
Een zoon uit een eerste huwelijk van de Zweedse graaf Klopt met zijn beweringen

Klopt met zijn geboortejaar 1760

Een eerste huwelijk staat niet in de kerk- en adelsboeken vermeld

De graaf noemt hem nergens

Graaf Johan August Meijerfeldt III Heeft dezelfde voornamen Geboortejaar is zes jaar later dan het gereconstrueerde geboortejaar 1760

Is volgens alle primaire bronnen en zijn ouders juli 1789 verwond en mei 1791 overleden en begraven

Graaf Axel Friedrich Meijerfeldt Geboortejaar klopt met opgegeven leeftijd (38 jaar) van de stamvader bij diens huwelijk in 1807

Behoort in 1793 e.v.j. tot het in ongenade gevallen Armfelt-kamp (maar is daarna adjudant van de Kroonprins)

Heeft andere voornamen

Geboortejaar is negen jaar later dan het gereconstrueerde geboortejaar 1760

Zou in november 1794 tegelijk in Örebro en Paramaribo zijn

Is volgens alle primaire bronnen en zijn ouders januari 1795 in Örebro aan nekkramp overleden en begraven

GEVLUCHTE GRAVENZOON

De overlevering binnen de familie dat de dood van één van de echte zoons van de Zweedse graaf vanwege een samenzwering geënsceneerd is om hem kans te geven naar het buitenland te vluchten kan niet zonder onderzoek blijven. Welke samenzweringen zijn er geweest die de verbanning of vlucht van graaf Johan August III of graaf Axel Friedrich en een enscenering van hun dood zouden kunnen verklaren? De vele registers en zelfs de fysieke ceremonie moeten zijn geënsceneerd. Rond die tijd komen er vier verbanningen of vluchten uit Zweden in aanmerking:
1788: de ontmanteling van het Anjala-verbond,
1792: de moord op koning Gustaaf III,
1793: de staatsgreep van Armfelt en
1809: de arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf.
Een vijfde mogelijkheid is een schandaal binnen de familie.

Het Anjala-verbond:
Dit verbond is uitvoerig beschreven in het eerste deel. De samenzweerders worden op 7 januari 1789 door generaal Johan August jr zelf gearresteerd. Zijn beide zoons zijn rond die tijd bij het Zweedse leger in Finland, Johan August III als luitenant in het regiment lichte dragonders en Axel Friedrich in zijn vaders’s regiment van Närke en Värmland. Vermelding behoeft dat Axel Fredrik in 1790 adjudant is bij de koning en zijn vader. Als Johan August jr ontdekt dat één van zijn zoons bij de samenzwering betrokken is, lijkt een verbanning in plaats van een arrestatie niet denkbeeldig. Het zou dan kunnen gaan om de zware verwonding van Johan August III op 8 juli 1789, die een half jaar na de arrestatiegolf speelt. Onderzoek gedurende bijna twee jaar zou kunnen hebben opgeleverd dat hij niet vrijuit vrijuit kon gaan. De oplossing zou dan zijn dat op 25 mei 1791 een lege doodskist in Stockholm werd opgebaard, terwijl hij intussen via Stralsund naar Frankrijk uitweek.

De moord op koning Gustaaf III:
De samenzweerders, die in maart 1792 op een gemaskerd bal in de Opera van Stockholm toesloegen, werden hard aangepakt door politiechef Nils Henrik Liljensparre. Op zijn lange lijst verdachten en aangeklaagden komt geen Meijerfeldt voor. Als bondgenoot van Armfelt moet Axel Friedrich Meijerfeldt het wel ontgelden. Hij wordt in september 1792 gearresteerd en een maand later vrijgelaten met het bevel naar huis te gaan. Hij kan voor het huis in Stralsund of Nehringen hebben gekozen en voor alle zekerheid via een Frans schip in Amsterdam terecht zijn gekomen.

De staatsgreep van Armfelt:
Hertog Karel slaat aanvankelijk een liberale koers in, maar januari 1793 slaat de angst voor het volk opnieuw toe vanwege het aangedikte Ebel oproer en het einde van Lodewijk XVI onder de Franse guillotine. Gelijk wordt  de Gustaviaanse oppositie aangepakt, door Liljensparre naar Stralsund en  Armfelt naar Napels te demoveren. Armfelt probeert zijn positie als regent terug te veroveren met steun van Catharina de Grote. Als zijn plannen uitlekken vlucht hij naar Rusland om aan zijn doodvonnis in 1794 te ontkomen.

De arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf:
In 1809 wordt de Zweedse koning gearresteerd. Armfelt was door de koning in 1799 uit Rusland  teruggehaald. Vanwege de komst van de nieuwe koning vertrekt Armfelt naar Finland en treedt weer in dienst van de Russische tsaar. 

Familieschandaal:
Van de beide jonge graven Meijerfeldt zijn enkele onbetekenende jeugdanekdotes bekend. Ondanks de enorme stapels documenten en literatuur over het Zweedse hofleven van die tijd zijn er verder geen familieschandalen zoals elders: denk aan de liefdesaffaire van hun nicht Brita Horn met hertog Karel en aan haar latere zelfmoord, aan de minnaressen van hun oom Adam Horn en diens vergeefse pogingen om van zijn geesteszieke vrouw Anna Catharina Meijerfeldt te scheiden en aan de bastaard van de kroonprins op de stoep van het huis van hun moeder.

Samengevat zijn er de volgende argumenten vóór en tegen de stelling dat de dood van één van de twee jonge Zweedse graven in scène is gezet om een vlucht  te verhullen vanwege betrokkenheid bij een samenzwering:

Vlucht vanwege betrokkenheid bij : Argumenten vóór: Argumenten tegen:
Anjala Verbond (Johan August III ) De data kloppen met verwonding 08-08-1789, opbaring 25-05-1791

De data kloppen ook de aankomst in Amsterdam

Hij komt niet voor op de lijsten van verdachten.
Moord op koning Gustaaf III (Axel Friedrich)  In september 1792 gearresteerd, maand later vrijgelaten, met bevel naar huis te gaan, maar kan bang zijn geworden

De data kloppen: half jaar later monstert Nederlandse stamvader aan in Amsterdam

Eind 1594 loopt er nog een rechtszaak tegen hem in Örebro

Half jaar later besluiten de graaf en gravin hun testament op te maken omdat ze van al hun kinderen beroofd zijn

Staatsgreep Armfeldt (Axel Friedrich) Trouwe aanhanger Nederlandse stamvader ligt voor de rede van Paramaribo
Arrestatie koning Gustaaf IV Adolf (Axel Friedrich) 
Armfelt was door koning in 1799 teruggehaald Nederlandse stamvader bouwt gezin op en verhuist van Amsterdam naar Rotterdam
Familieschandaal Geen verhalen bekend

NATUURLIJKE GRAVENZOON

Als de overlevering dat de Nederlandse stamvader een echte zoon van de Zweedse graaf was en/of moest vluchten niet klopt, komt de volgende vraag aan de orde: was de Nederlandse stamvader een onechte of natuurlijke zoon (bastaard) van de Zweedse graaf?

Er is een  precedent. In deel 1 is geconcludeerd dat de graaf vóór zijn huwelijk eind 1763 ten minste een natuurlijk dochter op Medrow had. Zij had de namen Augusta Juliana Meijern, werkt en woonde op zijn landgoed, was getrouwd met zijn inspecteur Thielo en kreeg 1000 rijksdaalder uit zijn testament.

Het testament heeft geen aanknopingspunten om een tweede natuurlijk kind te veronderstellen. Ook in de kerkboeken en genealogische publicaties van Stralsund en omstreken is geen ander natuurlijk kind van de graaf gevonden. Wel zijn enkele belangrijke aanwijzingen over de herkomst van de Nederlandse stamvader in de vorige paragrafen gevonden: de bewering van Carl dat de Zweedse graaf zonder twijfel zijn grootvader was, de gelijkenis tussen de Nieuwjaarstekening in Rotterdam en de grafplaat in de St. Andreas Kirche in Nehringen, de geboorte van de stamvader in Stralsund tussen 3 juni en 13 juli 1760 en de Zweese (Anthonetta von Sparre) en Pommerse (Juliana von Meijenfeldt gehuwd Thielo) namen van de doopgetuigen in Nederland. 

Terug   ***   Verder