2.1.8. Een echte gravenzoon?

De bewering dat de eerste Nederlander Johan August von Meijenfeldt een echte zoon was van de laatste Zweedse graaf Johan August Meijerfeldt jr verdient nader onderzoek. De Zweedse graaf Carl Friedrich jr (1721-1791) was niet gehuwd en komt daardoor niet voor het echte vaderschap in aanmerking. Zijn jongere broer Johan August jr (1725-1800) wel. Hij huwt eind 1763 op 38-jarige leeftijd met de 18-jarige Lovisa Augusta Sparre. Zou hij net als zijn vader een eerder huwelijk hebben gehad? Daarvan had toch wel iets in de adellijke boeken moeten zijn opgetekend. Uit dit huwelijk worden drie kinderen geboren: in het derde jaar Johan August III, in het zesde Axel Friedrich en in het tiende een levenloos en naamloos kind. Graaf Johan August III en graaf Axel Friedrich zijn dus de enig echte zonen. 

Johan August III is in Stockholm op 12 november 1766 geboren. De voor- en achternamen komen overeen met die van zijn vader en grootvader, maar ook met die van de eerste Nederlander. Hij wordt op 27 december 1778 Livdrabant, lid van de Koninklijke Garde, in Stockholm. Axel Friedrich is geboren in Stockholm op 11 november 1769. Op 10-jarige leeftijd treedt hij toe tot zijn vader’s regiment Närke en Värmland als vaandrig.

In het jaar 1780 zijn er veel gelijktijdige gebeurtenissen:
– de Nederlandse Johan August vertrekt uit Stralsund om in Franse dienst te gaan;
– de Zweedse graaf Johan August III wordt op 14-jarige leeftijd kornet;
– beide Zweedse graven reizen die zomer met hun ouders naar Stora Sundby, zonder Kellgren en met Berger als leermeester;
– de Zweedse graaf Axel Friedrich reist na de zomer naar de Universiteit van Straatsburg, om zich daar in de Franse taal te gaan bekwamen;
– oom Carl Friedrich jr laat een nieuw landhuis in Nehringen bouwen.

Johan August III strijdt op 22-jarige leeftijd als kapitein in de Slag bij Sutela, waar zijn vader het bevel voert. Ondanks de overwinning voor de Zweden loopt hij zelf op 8 juli 1789 een verwonding op. Wat voor verwonding precies is onbekend, wel dat het een ernstige was. Op 2 mei 1790 leeft hij nog, want hij wordt benoemd tot Ridder in de Zwaard Orde. Op 23 mei 1791 overlijdt Johan August III blijkens het kerkboek van de St. Jakobskerk in Stockholm aan zijn verwonding.

Axel Friedrich klimt op tot uiteindelijk 3e majoor in het regiment van zijn vader. Hij is adjudant van generaal Armfelt en kan bogen op het belangrijke wapenfeit dat hij de gewonde bevelhebber in de Slag bij Savitaipal voor krijgsgevangenschap had behoed, waarbij drie paarden onder hem waren neergeschoten. Anders dan zijn oudere broer wordt hij niet geridderd. Hij wordt in september 1792 zelfs door een groepje officieren gearresteerd, maar een maand later vrijgelaten en naar huis gestuurd. In november 1794 is hij betrokken bij een incident in de Clubzaal van Örebro, maar ontkomt aan een rechtszaak. Hij overlijdt op 13 januari 1795 in Örebro en wordt daar twee dagen later begraven in de Nikolaikerk. In het kerkboek worden de officiële posities van Axel vermeld en de oorzaak nekkramp of hersenvliesontsteking.

Volgens de officiële registers zijn de twee echte zonen van graaf Johan August Meijerfeldt jr dus jong overleden. In het testament zeggen de graaf en gravin dat ook zelf: “uns in der treurigen Lage befinden, aller unserer daraus erzeugten Kinder beraubt zu seyn“. Het woord daraus slaat terug op hun huwelijk. Het woord beraubt duidt op overlijden en niet op verdwijning, vlucht of familieconflict.

Samengevat zijn er de volgende argumenten vóór en tegen de stelling dat de Nederlandse stamvader één van de twee bekende echte zonen van graaf Johan August Meijerfeldt sr en gravin Louise Sparre was:

Johan August von Meijenfeldt is dezelfde als: Argumenten vóór: Argumenten tegen:
graaf Johan August Meijerfeldt III Heeft dezelfde voornamen Geboortejaar is zes jaar later dan het gereconstrueerde geboortejaar 1760

Is volgens alle primaire bronnen en zijn ouders juli 1789 verwond en mei 1791 overleden en begraven

graaf Axel Friedrich Meijerfeldt Geboortejaar klopt met opgegeven leeftijd (38 jaar) van de stamvader bij diens huwelijk in 1807

Behoort in 1793 e.v.j. tot het in ongenade gevallen Armfelt-kamp (maar is daarna adjudant van de Kroonprins)

Heeft andere voornamen

Geboortejaar is negen jaar later dan het gereconstrueerde geboortejaar 1760

Zou in november 1794 tegelijk in Örebro en Paramaribo zijn

Is volgens alle primaire bronnen en zijn ouders januari 1795 in Örebro aan nekkramp overleden en begraven

VLUCHT

De overlevering dat de dood van één van de zoons van de Zweedse graaf vanwege een samenzwering geënsceneerd is om hem  kans te geven naar het buitenland te vluchten kan niet zonder onderzoek blijven. Welke samenzweringen zijn er geweest die de verbanning of vlucht van graaf Johan August III of graaf Axel Friedrich en een enscenering van hun dood zouden kunnen verklaren? Rond die tijd komen er vier verbanningen of vluchten uit Zweden in aanmerking:
1788: de ontmanteling van het Anjala-verbond,
1792: de moord op koning Gustaaf III,
1793: de staatsgreep van Armfelt en
1809: de arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf.
Een vijfde mogelijkheid is een schandaal binnen de familie.

Het Anjala-verbond:
Dit verbond is uitvoerig beschreven in het eerste deel. De samenzweerders worden op 7 januari 1789 door generaal Johan August jr zelf gearresteerd. Zijn beide zoons zijn rond die tijd bij het Zweedse leger in Finland, Johan August III als luitenant in het regiment lichte dragonders en Axel Friedrich in zijn vaders’s regiment van Närke-Värmland. Vermelding behoeft dat Axel Fredrik in 1790 adjudant is bij de koning en zijn vader. Als Johan August jr ontdekt dat één van zijn zoons bij de samenzwering betrokken is, lijkt een verbanning in plaats van een arrestatie niet denkbeeldig. 

De moord op koning Gustaaf III:
De samenzweerders, die in maart 1792 op een gemaskerd bal in de Opera van Stockholm toesloegen, werden hard aangepakt door politiechef Nils Henrik Liljensparre. Op zijn lange lijst verdachten en aangeklaagden komt geen Meijerfeldt voor. Als bondgenoot van Armfelt moet Axel Friedrich Meijerfeldt het wel ontgelden. Hij wordt in september 1792 gearresteerd en een maand later vrijgelaten met het bevel naar huis te gaan. Het vluchtverhaal lijkt hier mee te kloppen en ook de timing: een half jaar later monstert Johan August von Meijenfeldt aan bij de Admiraliteit van Amsterdam.

De staatsgreep van Armfelt:
Hertog Karel slaat aanvankelijk een liberale koers in, maar januari 1793 slaat de angst voor het volk opnieuw toe vanwege het aangedikte Ebel oproer en het einde van Lodewijk XVI onder de Franse guillotine. Gelijk wordt  de Gustaviaanse oppositie aangepakt, door Liljensparre naar Stralsund en  Armfelt naar Napels te demoveren. Armfelt probeert zijn positie als regent terug te veroveren met steun van Catharina de Grote. Als zijn plannen uitlekken vlucht hij naar Rusland om aan zijn doodvonnis in 1794 te ontkomen. Het tijdstip is te laat, omdat Johan August von Meijenfeldt inmiddels voor Paramaribo ligt.

De arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf:
In 1809 wordt de Zweedse koning gearresteerd. Armfelt was door de koning in 1799 uit Rusland  teruggehaald. Vanwege de komst van de nieuwe koning vertrekt Armfelt naar Finland en treedt weer in dienst van de Russische tsaar. In Nederland is Johan August von Meijenfeldt in die tijd zijn gezin aan het opbouwen en is hij bezig van Amsterdam naar Rotterdam te verhuizen.

Familieschandaal:
Van de beide jonge graven Meijerfeldt zijn enkele jeugdanekdotes bekend. Axel Friedrich werd gearresteerd, een maand opgesloten en naar zijn huis verbannen. Ook veroorzaakte hij het incident in de Clubzaal van Örebro waar hij aan een rechtszaak ontkwam. Ondanks de enorme stapels documenten en literatuur over het Zweedse hofleven van die tijd zijn er verder geen familieschandalen zoals elders: denk aan de liefdesaffaire van hun nicht Brita Horn met hertog Karel en aan haar latere zelfmoord, aan de minnaressen van hun oom Adam Horn en diens vergeefse pogingen om van zijn geesteszieke vrouw Anna Catharina Meijerfeldt te scheiden en aan de bastaard van de kroonprins op de stoep van het huis van hun moeder.