3.5.4. Westfalen

Morris Meyerfeld jr.  ***   Heinz Meyerfeld

In Westfalen voert de vorst-bisschop van Paderborn in de 18de eeuw een coulant beleid jegens de Joodse gemeenschap. Onder het rabinaat Warburg valt het stadje Beverungen, waar in 1778 zo’n 23 Joodse gezinnen wonen, totaal ruim 10% van de bevolking. Eén van de families heet Meyerfeld. Deze familie begint bij Herz, gehuwd met Regina Rachel Salomon, geboren in 1744 in Ossendorf bij Warburg. Daar woont het adellijke geslacht Von Meyenfeld uit Rösebeck heel dicht bij.

Veel leden vertrekken in het midden van de 19de eeuw vanwege toenemend anti-semitisme en werkloosheid via de haven aan de rivier de Weser naar Bremen, om aan boord van oceaanstomers de Atlantische Oceaan over te steken naar de Ver­enig­de Staten. (1) De eerste die uit Beverungen vertrekt is Moritz (1828-), het negende kind van Herz. Hij reist naar Amerika en trouwt in 1849 in Hamilton, Ohio met Caroline Moss. In 1850 en 1859 reist hij naar Hamburg respectievelijk Bremen. (4) Hij is blikslager, koopman en in 1880 sigarengroothandelaar bij Falkenstein & Co in San Francisco.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Selig Herz (Naphtali Bar Hiam, “an honest man”) is het vierde kind van Herz. Zijn zonen reizen hun oom achterna. Eén van die zonen is Jesaja of Jesse (1853-1924) emigreert in 1876 en wordt in 1888 genaturaliseerd. Hij is tabakgroothandelaar, later restauranthouder. In 1907, 1911 en 1913 reist hij heen en weer tussen New York en Bremen. Een andere zoon is Joseph of Jose, fabrieksvoorman en na zijn emigratie in 1880 sigaarmaker bij zijn broer in San Francisco. Sinds 1886 strijkt hij neer in Brooklyn.

Morris jr

De bekendste zoon van Selig is Moritz, Morris of Maurice jr (1855-1935). Hij volgt in 1870 een kunstopleiding in Keulen, emigreert in 1874 na het overlijden van zijn vader naar San Francisco. In 1879 neemt hij de linnenwinkel van zwager Salomon Dannenbaum in Vallejo over. In 1886 stapt hij met broers Jesse en Jose in sigaren en drank, met name “Days of 49” wisky, onder firmanaam Meyerfeld & Mitchell / Siebenhauer / Co. De naam Siebenhauer komt van de man van nicht Veilchen of Freda (1822-1892). die in 1878 emigreren en acht kinderen krijgen.

Morris Meyerfeld jr
Morris Meyerfeld jr

In 1899 zet directeur Walter van het Orpheum Thea­tre zijn drankschuld van $ 50.000 om in een gedeeltelijke eigendomsovergang. Morris werpt zich op de vaudeville en bouwt een circuit van meer dan 50 theaters op met hulp van ervaren theatermanager Martin Beck (ten onrechte wordt een huwelijksband met zijn dochter aangenomen). In 1907, 1909 en 1913 reist hij met vrouw en dochter naar Duitsland op zoek naar Europees talent. Uiteindelijk staat hij bekend als de “Rockefel­ler of Vaudevil­le”.

Morris wordt in 1912 gekozen als delegatielid voor de Republikeinse Nationale Conventie om met succes William Howard Taft voor het Presidentschap te steunen. In 1915 hoort hij in een proces twee thea­teragenten $ 600.000 schade­vergoeding eisen, omdat het verkopen van exclusieve rechten op contracten van buitenlandse acts aan een (concurrerende) theateragent in strijd is met Sherman Act zou zijn. In 1920 laat hij Beck het management overnemen en is hij alleen nog chairman of the board. Morris reist in 1920 en 1926 naar Beverungen en pleegt investeringen in de infrastructuur, vandaar dat daar een naar hem vernoemde Meyerfeldstraβe en Meyerfeldtreppe is. In 1935 overlijdt Morris  op 80-jarige leeftijd als miljonair in San Francisco. (2)

Meyerfeld Mausoleum
Meyerfeld Mausoleum

Juda, de jongere broer van Selig, gaat van Beverungen niet naar Amerika, maar naar Bielefeld. Daar heeft zijn zoon David Joseph een para­plu fabrie­k. Diens zoons Max en Julius zetten de eigendom van “Bielefelder Schirmfabrik Gebr. Meyerfeld”voort. In deze tak komen slechts enkele leden op tijd weg naar Amerika.

Albert Moses Meyerfeld (1879-1957) is een zoon van Morris sr. Hij is drukker en verzekeringsagent in San Francisco. In 1893 reist hij met het schip Havel terug vanuit Bremen en in 1905 vanuit Cherbourg, In 1906 moet hij met vrouw Jeanette Gröschel en twee dochters kamperen in het Golden Gate Park na de grote aardbeveng en aansluitende brand. Dochter Marian (1906-2002) is secretaris van Rabbi Martin Meyer, activiste voor het Rode Kruis en actief in de sociale gemeenschap en gezondheidszorg. Andere dochter Eleanor (1913-1996) is een ‘small peppy woman’ en werkt 20 jaar bij Juvenile Bureau of San Fransisco Police Department.

Heinz

Adolf Meyerfeld komt uit Barmen-Elberfeld. Naast een dochter Lucy is er zoon Heinz (1904-1979). Hij is schrijfmachinemonteur, bedrijfsleider en procuratiehouder. Zijn boekdrukkerij wordt in 1938 door de Nazi’s gesloten. Heinz Meyerfeld vlucht in 1938 met zijn vrouw naar Nederland. Dat is maar een korte adempauze, want maart 1942 wordt hij afgevoerd naar Westerbork. Daar heeft hij als Duitse Jood het voordeel de leiding te krijgen van de afdeling voor de inkomende transporten en de afdeling voor de uitgaande transporten. Omdat hij vreest dat de karthotheek later vernietigd zal worden, laat hij illegaal doorslagen maken en begraven, die na de oorlog door het Rode Kruis zijn gebruikt voor de precieze reconstructie van alle in de Oost-Europese kampen omgekomen Nederlandse Joden.

Heinz overleeft de oorlog, blijft in Nederland, noemt zich Henk en een jaar na zijn terugkomst uit Westerbork is er een echtscheiding met zijn vrouw Irma Eisenstein. Een jaar later touwt hij met Liesl Wolf, die met haar ouders in 1934 andere joodse vluchtelingen in 1939 op het beroemde schip St. Louis vergeefs naar Cuba en de VS vaart en uiteindelijk in Nederland asiel vindt. Met z’n drieën gaan ze naar het dan nog Nederlandse opvangkamp Westerbork. Nadat de Nazi’s het kamp in 1942 overnemen, worden haar ouders naar Theresienstadt afgevoerd; de eerste komt daar om, de tweede belandt na de oorlog alsnog in de VS. Liesl blijft in Westerbork achter, wellicht dankzij Heinz.

Henk wordt officieel Nederlander door wetsvoorstel 2273-1, Het Loo 30-08-1951: De in artikel 1, onder 12°, genoemde verzoeker, Heinz Meijerfeld, is van Duitse herkomst, doch thans zonder nationaliteit. Verzoeker woont thans ruim twaalf jaren zonder onderbreking hier te lande. Hij gevoelt zich hier thuis en kan geacht worden te zijn ingeburgerd. In Maart 1942 werd hij gearresteerd en overgebracht naar het kamp Westerbork, waar hij bleef tot het einde van de oorlog. Requestrant is werkzaam als procuratiehouder bij de N.V. Plastic Unie, te Arnhem.

Henk wordt bestuurlid van de Liberaal Joodse Gemeente en het maandblad Levend Joods Geloof. Liesl zit in het bestuur van de Vrouwengroep Liberaal Joodse gemeente Amsterdam. In het Nieuw Israëlisch Weekblad van 06-10-1972 staat een advertentie dat Marthe en Liesje zeer gelukkig en gezond ieder via het Joods Nationaal Fonds een boom ten name van Henk Meyerfeld hebben geplant in het Chazzan S.R. Ereirapark.

 

 

 

  1. U.S. National Archives, M 237, film 132. Ellis Island Records.
  2. 2. New York Times, 28 april 1915 en 21 juni 1935 – FA Kranteknipsels.
  3. G.J. Zimmerman en M. Wolfert, “German Immigrants List of Passengers Bound from Bremen to N.Y. 1863-1867, with Places of Origin”, deel 3, blz. 127.
  4. K.W. Kluber, “Der erste deutsche Ozeandampfer machte nur drei Überfahren”, Genealogie 8:3, maart 1976, blz. 660.
  5. Gebaseerd op informatie van mw E. Meijerfeld-Wolf [FA/CH/14] en het Bevokingsregister Amsterdam. Zie ook hoofdstuk I.