1.4.4. De Slag bij Poltava

Johan August Meijerfeldt trekt met zijn regiment naar Schuki, daarna naar Petrovka en tenslotte naar Novyje Senzary. De levensmiddelen raken op. Johan August betaalt voor een kruikje brandewijn 12 Taler. Zijn regiment is met 1.000 man het sterkste van het gehele Zweedse leger, maar bevindt zich op dat moment niet bij de hoofdmacht.

Vanaf 4 uur in de ochtend tot aan het middaguur van 28 juni 1709 woedt dan eindelijk de grote veldslag, bij de vesting Poltava. Afgezien van de zwakte van haar manschappen moet het Zweedse leger het stellen zonder de bezielende leiding van de koning. Deze ligt met zware koorts in het kamp van Johan August; een vijandelijke kogel heeft zijn voet enkele dagen daarvoor ernstig verwond.

image

Rehnskiöld’s vleugel in de Slag bij Poltava

In de bewuste nacht begeven de koning en de generaal-majoor zich desondanks naar het strijdtoneel en nemen actief deel aan de strijd. De koning wordt op een draagbaar vervoerd en Johan August moet zich nog steeds te paard laten hijsen. De laatste strijdt onder Rehnskiöld in de voorste linies op de linkerflank tegen de cavalerie van Mensjikov.

Op de rechterflank vecht zijn oudere broer Carl Fredrik Meijerfeldt als één van de 7 bataljonscommandanten onder generaal-majoor Roos. Deze verliest veel tijd en manschappen in een zinloze bestorming van de sterkste veldschans van de Russen, raakt het contact met de Zweedse hoofdmacht kwijt en raakt tenslotte ingesloten. Snel wordt een defensief carré gevormd. In een oorverdovend vuurgevecht worden zij grotendeels uitgeschakeld. Alle commandanten – dus ook Carl Fredrik – vinden hier de dood. Johan August noemt in zijn memoires in het bijzonder het Österbottenbataljon onder “Oberst Maijerfeldt” en bij de gesneuvelden op 29 juni 1709 noemt hij “Obristl: Meyerfeldt(1). Roos ontkomt met een groep, maar geeft zich korte tijd later onder gunstige voorwaarden over. Hij is de enige die dat in de slag doet en dat komt hem – vóór de capitulatie – op hoon van zijn mede-officieren te staan.

image

Beslissende gevechten in de Slag bij Poltava

Johan August is door het Russische kanonvuur op de linkerflank opnieuw gewond geraakt en wordt terug bij de bagagetrein in Pushkaryovka aan zijn verwonding geholpen. Ook de koning besluit terug te keren en er wordt rondom hem een levend fort gevormd. De eveneens gewonde Carl Hård is daarvandaan vooruit gereden en na behandeling gaat hij met Meijerfeldt in diens kales – een vierwielige koets met lage bak – de koning afhalen. Zodra ze in het zicht komen zegt de koning “Help me van mijn paard af naar hen daar in de wagen”. Geholpen door zijn verzorger Hultman hinkt hij er naar toe en samen namen zij plaats. De wagen rijdt in grote vaart in de stoffige hitte om 1 uur in de middag weg naar de bagagetrein, waar de koning vanuit de kales nog vele uren generale staf zal houden. (2)

Deze slag bij Poltava gaat de geschiedenis in als het keerpunt van de Zweedse suprematie in Noord-Europa. De Zweedse legers worden verpletterend verslagen; van hele regimenten blijft geen man in leven.

 

1. Villius (1951), pag. 262-266. P. Englund, “Poltava. Berättelsen om en armés undergång”, Stockholm 1988, blz. 131-133.
2. Englund, blz. 194 (noemt Johan August overigens ten onrechte een Fin). Voltaire, pag. 140 (heeft het over de met 12 paarden bespannen koets van graaf Piper). J. Bancks, “The History of the Life and Reign of the Czar Peter the Great, Emperor of All Russia, and Father of his Country”, London 1740, pag. 127 e.v. (heeft het over de met 12 paarden bespannen koets van Meijerfeldt op zijn reis naar Bender).