Het verhaal van Johan August von Meijenfeldt begint zeven jaar voordat hij zich in Amsterdam vestigt. Zijn eerste sporen in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zijn gevonden in een inschrijving. Niet bij een stadsbestuurder, dominee of notaris, maar bij de Admiraliteit van Amsterdam. Op woensdag 29 mei 1793 monstert hij aan als Eerste Konstabel op het fregat ‘De Erfprins van Brunswijk’ onder kapitein Pieter Hartsinck. (1)
Bovenzijde folio 21
In de schrijfwijze Johan Aúgúst Meynfeld v Straalsond ontbreken het tussenvoegsel von en een e en een t in de achternaam. Dat kan niet verhullen dat het om de stamvader gaat. Het schip ligt in de haven, maar hij monstert aan op het Prinsenhof aan de Oudezijds Voorburgwal. Daar zetelt de Admiraliteit van Amsterdam in het Zeekantoor. Later is het stadhuis er lange tijd in gevestigd.
Prinsenhof aan de Oudezijds Voorburgwal
Reinier Vinkeles 1765
De Admiraliteit is de bestuurlijke en juridische organisatie van de oorlogsvloot. De Republiek heeft ook admiraliteiten van De Maze (Rotterdam), Friesland (Harlingen), Zeeland (Middelburg en Vlissingen) en Noorderkwartier (Hoorn en Enkhuizen). Het hoogste gezag ligt weliswaar bij de Staten-Generaal en kapitein-admiraal prins Willem V van Oranje, maar de meeste besluiten komen van de Admiraliteit zelf. De dagelijkse leiding is daar in handen van een College, bestaande uit enkele ervaren zeeofficieren, bijgestaan door een Advocaat-Fiscaal en een Secretaris. Het is verantwoordelijk voor het bouwen en onderhouden van oorlogsschepen op de eigen werf en voor het uitrusten daarvan uit het eigen magazijn, alles op Kattenburg. Daarnaast zorgt het voor de financiering, gedeeltelijk uit geïnde eigen in- en uitvoerrechten. De voordracht van kapiteins en vlagofficieren, de benoeming van hogere officieren aan boord en het spreken van recht in geschillen behoort tot taken van het College.
Een vast dienstverband bij de Admiraliteit valt Johan August niet ten deel, wel een arbeidscontract met kapitein Hartsinck. Bij elke missie benoemt de Staten-Generaal of Kapitein-Admiraal de kapitein en enkele vlaggenofficieren op een schip. De kapitein is vervolgens verantwoordelijk voor zijn bemanning. Normaliter neemt hij de bemanning van zijn vorige schip over en vult dat aan met volk van binnenkomende schepen en met werving van nieuwe zeelui. Omdat de WIC net geliquideerd is en de VOC op zijn achterste benen loopt, zijn er meer Hollanders op de markt dan gewoonlijk, maar die kiezen voor de lucratieve en minder gevaarlijke visserij, walvisvaart en koopvaardij. Buitenlandse zeelui hebben van hen geen concurrentie te duchten.
In plaats van open sollicitaties of vacatures in de krant loopt een trommelaar door de straten, luidkeels roepend dat een kapitein zeelui zoekt. Degenen die zich geroepen voelen zien op het Prinsenhof een ronselaar met enkele officieren gereed staan.
Ronselaar met drie gegadigden, officier en schrijver op trap Zeekantoor
Jacobus van Meurs 1792, Scheepvaartmuseum Amsterdam
Het is aannemelijk dat Johan August bij een volkhouder of slaapbaas verblijft, nogal eens de vrouw of weduwe van een zee-officier. Deze voert een logement om (buitenlandse) zeelui van onderdak, voedsel en drank te voorzien. Op de begane grond bevindt zich een tapperij en keuken en op de verdiepingen slaapzalen. De volkhouder is een gewiekst soort ronselaar, want staat in verbinding met zoekende kapiteins en geniet op die manier van beide zijden inkomsten. (2)
1. Nationaal Archief, 1.01.46 Admiraliteitscolleges, 2254 De Erfprins van Brunswijk, capitein Pieter Hartsinck 1793, folio 21.
2. De uitleg in dit hoofdstuk is grotendeels gebaseerd op drie publicaties van M.A. van Alphen: “Het oorlogsschip als varend bedrijf. Schrijvers, administratie en logistiek aan boord van Nederlandse marineschepen in de 17de en 18de eeuw”, dissertatie Leiden 19-06-2014. “De schrijver en het inkomen van de zeeman. De financiële administratie aan boord van oorlogsschepen”, Tijdschrift voor Zeegeschiedenis 2024/1, pag. 82-99. “Zeevarenden op de oorlogsvloot”, in “Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland”, deel 2, hfd 4, par 3, Amsterdam 2024.