3.7.2. Hessen-Darmstadt

Grotendeels gebaseerd op Nathan M. Reiss, “Some Jewish Families of Hesse and Galicia“, Highland Park 1980, pag. 84, 118-119, 138-139. [CH/111]

Na de Dertigjarige Oorlog leven verschillende Joodse gemeenschappen in het landgrafschaft respectievelijk groothertogdom Hessen-Darmstadt. Vooral in het middengebied ten noorden van Frankfurt am Main (Bad Homburg), ten westen van Gießen (Busecker Tal en Vogelsberg) wonen Meyerfelds.

Bad Homburg

Bad Homburg von der Höhe ligt 20 kilometer ten noordwesten van Frankfurt am Main. Daar woont een familie Maier, later Meyerfeld, die naar Frankrijk wegtrekt. De eerst bekende is  Moses / Moïse, gehuwd met Caroline/Golda Wimpfe(n)/Heinsfe. Zoon Karl/Kall(e)man/Charles (1820-1900) is fabrikant van kamgaren. Hij emigreert vóór zijn huwelijk in 1846 naar Frankrijk en wordt genaturaliseerd. Karl krijgt zes kinderen, woont in Parijs en overlijdt vóór 1875 in Béthisy-Saint-Pierre,  Oise, Picardi, 66 km ten noordoosten van Parijs.

Busecker Tal

Ongeveer 10 kilometer ten oosten van de vestingstad Gieβen ligt een gebied met de naam Busecker Tal. Daarin liggen dorpen als Groβen-Buseck en Beuern. Vanwege het grote aantal Joodse families wordt dit gebied in de negen­tiende eeuw wel het “Hessi­sches Pales­tina” genoemd. Daar leeft onder ­meer een fami­lie, die aanvankelijk Maiyerfeld en al snel Mayerfeld heet.

De oudst bekende leden van deze familie zijn de vermoede­lij­ke broers Maiyer (1747-1820) en Burhurt (1756-1831) uit het circa 1.500 inwoners tellende dorpje Beuern. Maiyer is Schutzjude. De zoon van Burhurt heeft tien kinderen. (1)

De oudste zoon Schlomo is Schutz Jude en Vorsteher. De kinderen van zijn zoon Sally vertrekken bij het aantreden van Hitler naar Amerika.  Zijn zoon Albert (1917-2009) is rabbi. Hij woont met zijn vrouw Liesel Hess (1933-2009) in Elizabeth, New Jersey. Albert studeert aan het Ner Israel Rabbinicall College in Balti­more, haalt zijn diploma aan de John Hopkins University en zijn docto­raat in onderwijskunde aan de Florida Internatio­nal Univer­sity, studeert ook nog in Israel en aan de Ameri­can Univer­sity in Washington, hoofd van de Hillel Community Day School in Noord-Miami, introduceert daar de eerste Montessori­school in het He­breeuws, in 1979 direkteur van de Hebrew Academy of Central New Jersey.

Liesel Hess en Albert Mayerfeld
Liesel Hess en
Albert Mayerfeld

Liesel herinnert zich hoe op Kristallnacht (zij was 5 jaar oud) haar vader ondanks zijn WO I-medaille naar Buchenwald wordt afgevoerd en zij met haar oudere zuster naar een ongetrouwde oom in Nederland moest. Uiteindelijk kan het hele gezin net op tijd via Engeland naar Michigan in de Verenigde Staten vluchten. Bij het kort op elkaar overlijden van het echtpaar door een hartaanval respectievelijk kanker keert de levensverzekeraar pas na veel weigeringen $ 100.000 uit aan de kinderen.

Vogelsberg

Eind zeventiende eeuw bepaalt vorst-abt Placidus von Droste dat Joden uit zijn gebied Fulda weg moeten. Een aantal van hen trekt enkele tientallen kilometers noord-westelijk naar het gebied Vogelsberg in het centrum van Hessen-Darmstadt. Het adelsgeslacht von Nodung in de stad Alsfeld biedt bescherming en bouwt voor de gevluchte Joden een 12-tal huizen in 1736 in Angenrod. Zij mogen daar onderling en met anderen handel in vee en waren drijven. Dat gaat zo voortvarend, dat zij de plaats al snel “Neu-Jerusalem” noemen. Het aantal families breidt zich uit en gaat westelijk richting Marburg wonen, in naastgelegen dorpjes als Ober-Gleen en Kirtorf.

In deze dorpen woonde een familie Mayerfeld en een familie Rothschild, die onderlinge huwelijken sluiten. Het begint met Isaac die huwt met Hannchen Rothschild. Hun zoon Abraham (1789-1859) trouwt Giedel Gütel Rothschild. Adolf en zijn kinderen voeren Rothschild als doopnaam. Over Abraham staat in een briefwisseling uit 1830 in het gemeentearchief:

Übrigens füge ich auch bei, dass Abraham Meyerfeld erst 1816, wo er als Schutzjude aufgenommen, den 1. Baugulden […?] entrichtet habe, und im Jahr 1818 nach einer hohen Verfügung sämtl. Juden im Großherzogtum frohnfrei erklärt worden […].

Markus (1880-) is in Kirchhain handelaar in voedingsmiddelen en textiel en zijn vrouw Bella Moses (1902-1990) heeft een winkel voor dameshoeden. Zij hebben twee zoons: Gerard Horst (1925-) en Manfred (1928-2005). Na de machtsovername door Hitler breken slechte tijden aan. Zoon Gerard wordt in 1935 naar haar Bella’s zus Hermine Rosa Kahn-Moses in Merzing, Saarland gestuurd. Op 17 maart 1937 vertrekt het overige gezin naar Kassel en vervolgens naar Berlijn. Daar moeten zij dwangarbeid verrichten in de Osram lampenfabriek. Dankzij deze arbeid en valse persoonsbewijzen overleven zij de oorlog en keren op 9 juni 1945 in Kirchhain terug. 

Gerhard Horst Mayerfeld
Gerhard Horst Mayerfeld Bar Mitvah 1939

Gerard intussen komt in 1941 in Camp Saint-Antoine bij Albi terecht, gaat vanwege zijn zieke nicht Beatrice Heffes naar het kuuroord Vichy, werkt bij een Petain-gezinde boer, zit in 1944 met Robert Gamzon een half jaar in het verzet en voegt zich na de bevrijding in 1945 bij de Force Francaises de l’Interieur, Markus werkt dan opnieuw in de textiel. In 1950 besluit het gezin naar Amerika te emigreren. Gerard pendelt tussen zijn nicht Rosa in Alençon,  zijn ouders en broer in de VS en mogelijk Duitsland.