{"id":9844,"date":"2018-06-20T20:39:43","date_gmt":"2018-06-20T20:39:43","guid":{"rendered":"http:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=9844"},"modified":"2023-03-29T18:13:37","modified_gmt":"2023-03-29T18:13:37","slug":"1-4-2-welke-route","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=9844","title":{"rendered":"1.5.2. Welke route?"},"content":{"rendered":"

Het wordt\u00a0tsaar Peter de Grote\u00a0in juni 1708 duidelijk\u00a0welke route koning Karel XII heeft gekozen. De Zweedse legers breken op van hun winterkamp bij Minsk en\u00a0trekken niet\u00a0noordwaarts\u00a0door Litouwen, maar\u00a0oostwaarts\u00a0richting Smolensk.\u00a0De Moskovieten\u00a0graven zich snel in achter de rivieren Berezina en Dnjepr. De eerste rivier nemen de Zweden op hun beproefde wijze, ditmaal met een zuidwaartse omleiding.<\/span><\/p>\n

Beide legers sturen dan opeens voor het eerst op een directe confrontatie aan. Op 4 juli 1708 komt het tot een treffen bij Holowczyn (Halo\u016dtjyn, nu Wit-Rusland).<\/em> Opnieuw wint Karel XII, maar voor het eerst blijkt van een zekere discipline en vechtlust bij de Russen. Aangezien Johann August zich met zijn regiment in de laatste marsrij bevindt blijft hij maar liefst 80 \u00e0 90 kilometer van dit gevecht verwijderd. <\/span>Eenmaal in de buurt van de Dnjepr blijft Karel XII met de hoofdmacht liggen, terwijl hij Johann August met een deel van het leger op de rivier afstuurt. Zonder dat er een schot valt trekt hij de rivier over en voert enkele patrouilles uit.\u00a0<\/span><\/p>\n

In plaats van de volgende 150 kilometer naar Smolensk te trekken blijft Karel XII twee kostbare zomermaanden op dezelfde plaats liggen. <\/span>Deze vertraging is te wijten aan de uitvoering van het bevoorradingsplan. Vanuit het Baltische gebied had zich op deze plaats een grote bevoorradingstrein onder Lewenhaupt bij de hoofdmacht moeten voegen. Dit leger was ook wel vertrokken, maar op een veel te laat tijdstip en in een veel te traag tempo.<\/span> Carl Friedrich von Meijerfeldt behoort tot dit leger en krijgt opdracht om diep op de noordflank te penetreren. In de maand juli bevindt hij zich zelfs al te ver voor de linies uit. (1)<\/a><\/span> Hij moet zich met zijn regiment aan een lange mars zuidwaarts zetten om zich met Lewenhaupt te kunnen verenigen.\u00a0<\/span><\/p>\n

Van Anna Christina Hastfer wordt bericht dat zij nog een derde kind van Carl Friedrich baart, Eva Dorothea, maar dat wordt bestreden. (2)<\/a> Uit feitenonderzoek blijkt dat enkele dicht bij elkaar staande families inderdaad door elkaar worden gehaald.\u00a0(3)<\/a><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Eind augustus besluit Karel XII niet langer op Lewenhaupt te wachten. Met het gehele leger steekt hij de Dnjepr over en volgt een zuidoostelijke route. Bij het moeras van Malatize (Moljatitsji<\/i>,\u00a0Mol’atici<\/i>) slaan de Zweden hun kamp op. Daar geven de Moskovieten er opnieuw blijk van te hebben bijgeleerd: zij zetten voor het eerst een (infanterie)aanval in en trekken zich pas terug nadat de Zweedse hoofdmacht is gearriveerd. Het is 2 september, het eerste moment dat alle legeronderdelen (behalve Lewenhaupt) bijeen zijn.<\/span><\/p>\n

Dat is maar van korte duur, want Johann August trekt die dag nog met 6000 man over een eerder geslagen brug over de rivier Tsjornjaja Natopa. De volgende dag komt hij bij de Moskovische linies aan, waar hij nog net kan zien hoe de laatste rijen zich terugtrekken en dorpen en landerijen in brand steken. Hij raakt nog in een kamp Kozakken en Kolmukken, waaruit hij door 2 andere compagnie\u00ebn wordt ontzet. (4)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

De Zweedse hoofdmacht zet de mars naar Smolensk voort en jaagt de\u00a0\u00a0Moskovieten voor zich uit. Deze weten steeds als eerste voedselvoorraden te plunderen of te verbranden.\u00a0<\/span>Op 11 september wagen de Moskovieten bij Rajovka weer een aanval met 8000 man cavalerie. Karel XII heeft haast \u00a0die aanval te beantwoorden en gaat zijn troepen vooruit. Hij loopt in een hinderlaag, zijn paard wordt onder hem wordt weggeschoten en hij raakt hopeloos omsingeld. Over de reddingsoperatie schrijft Johann August: (5)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

kam Dahldorff mit seinen wenigen Leute von der rechten Seite, und Ge. Major Meijerfeldt von der linken Seite an dem K\u00f6nige, und die \u00fcbrigen kahmen immer nach und nach, da\u00df al\u00dfo der K\u00f6nig gl\u00fcckl. salviret, der Feint pou\u00dfiret, und Ihro K\u00f6nigl. May gl\u00fcckl. da\u00df Felt behalten.\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n

Sommigen zeggen over deze passage dat Johann August aan zelfoverschatting lijdt, maar er zijn andere bronnen die deze lezing bevestigen. Hij is met zijn dragonders een zware pas aan het beklimmen, als Rehnski\u00f6ld hem van de moeilijkheden van Karel XII op de hoogte brengt; daarop rijdt hij met enkele squadrons in gestrekte draf naar de plaats des onheils \u00a0om de koning te ontzetten. (6)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Steeds meer bewonderaars komen binnen bij het kamp van Karel XII. Twee van hen verdienen voor het vervolg van dit verhaal vermelding. De eerste is de Pruisische diplomaat Nathani\u00ebl David von Siltmann, die b<\/span>ij Holowczyn zijn diensten had <\/span>aangeboden. De tweede is de Slowaakse superintendent bisschop Dani\u00ebl Krman met landgenoot Samuel Pohorszky en vertaler Samuel Hermsohn bij<\/span> Mogilev (Mahilov<\/i>)<\/span>. Hij vraagt steun aan zijn protestante kerk tegen de katholieke dwang van de keizer. De Zweedse konng schenk hem een bedrag uit zijn priv\u00e9vermogen. Krman besluit bij de koning te blijven en houdt een reisverslag bij, dat vanaf hier en later goede diensten bewijst. (7)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

De Zweden trekken nu de grens tussen Wit-Rusland en Rusland over, maar houden direct enkele dagen halt in Tatarsk, de opening van de route Smolensk-Moskou. \u00a0Twee kwesties vragen om aandacht. De Russen voeren in plaats van een veldslag verrassingsaanvallen uit en trekken zich daarna steeds in geaccidenteerd terrein terug of marcheren weg. Ten tweede zijn de voedseltekorten \u00a0nijpend \u00a0door de Russische tactiek van verschroeide aarde, terwijl de voedseltrein van Lewenhaupt nog in geen velden of wegen te zien is.<\/span><\/p>\n

Karel XII heeft lange gesprekken met graaf Piper en veldmaarschalk Rehnski\u00f6ld. Ook Johann August is soms aanwezig. Er wordt wel aangenomen, dat de baron in het bijzonder aanwezig is om te adviseren over het moreel van de niet-Zweedse soldaten. Dat \u00a0laat te wensen over, in verband met de extreme veldomstandigheden en het gebrek aan voedsel. Het kan ook zijn dat hij juist op dat moment de in de generale staf dienstdoende generaal-majoor is. (8)<\/a><\/span> Hij is in elk geval aanwezig bij het besluit .<\/span><\/p>\n

De hoofdvraag is opnieuw welke route te kiezen. Alle vier windrichtingen komen in aanmerking. Naar het noordelijke Lijfland en Lewenhaupt met voedsel of naar het westelijke Polen om op kracht te komen en te hergroeperen zijn verstandige beslissingen, maar leiden tot gezichtsverlies. Johann August bepleit de keuze in oostelijke richting door te stoten naar Moskou, dat maar 300 km verderop ligt. Piper brengt in zijn memoires naar buiten, dat zijn zwager had gehoopt zijn jonge vrouw daar naar het leger te kunnen laten overkomen. (9)<\/a><\/span> Dit moet Karel XII hebben gesterkt in zijn voorkeur voor ongehuwde officieren. Het versturen van brieven zou door een mars naar het zuiden erg bemoeilijkt worden. Johann August had al ervaring opgedaan met een brief aan Lewenhaupt om hem tot spoed te manen, welke eerst maanden later via een monnik te bestemder plekke kwam. <\/span><\/p>\n

De vierde route is zuidwaarts. Daar ligt Oekra\u00efne. Het westelijke deel hoort op dat moment aan Polen-Litouwen, het oostelijke deel aan Rusland. De bewoners zijn kozakken, die in beide gebieden\u00a0<\/span>Ivan\u00a0<\/span>Mazeppa <\/span>als hetman <\/span>\u00a0hebben. Deze voelt zich niet door tsaar Peter de Grote gesteund en loopt in 1708 over naar Karel XII. Hij stelt voor dat de hongerige Zweedse troepen zuidwaarts naar de grote graanschuur van Europa komen. Voor Karel XII geven het voedsel en de steun van de kozakken de doorslag.<\/span><\/a><\/p>\n

Terug<\/a><\/span>\u00a0 \u00a0***\u00a0 \u00a0Verder<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

1. C. Hallendorff, “Karl XII och Lewenhaupt \u00e5r 1708”. Uppsala Universitets \u00c5rsskrift 1902:3, pag. 110<\/a><\/span>.
\n<\/span>2. H.N.\u00a0 Scott gen. Pistolekors<\/a><\/span>, “<\/span>Nachrichten \u00fcber die Adelsgeschlechter Scott of Craighall, Pistolekors”, Pommern 1984, nrs. 45, 90-91 en 180-181. De bezitter van het boek brengt met pen veel wijzigingen in het drukwerk aan. Hij schrapt de tweede voornaam “Friedrich”, “felt” in zijn achternaam en geboorte- en overlijdensjaar. De rang wordt verlaagd van kolonel naar majoor. De moeder wordt vervangen door Johanna Scott. Bij de dochter worden “Eva” vervangen door “Johanna” en ook hier “felt” geschrapt. Het geboortejaar 1708 en overlijdensdatum 28 februari 1779 worden toegevoegd.
\n3.\u00a0 Volgens Robert Reisman\u00a0en\u00a0Raivo Karpender op Geni<\/a> gaat het om<\/span> <\/span><\/span><\/span>Johanna Dorothea von Meijer geh. Baumgarten (1708-1779), dochter <\/span>van majoor Gustaf Wilhelm von Meyer (1677-1751) – kleinzoon van de eerder behandelde Valentin von Meyer – en Johanna Regina Bennet (1687-1740) – zuster van de hierna te behandelen Wilhelm Bennet.
\n<\/span>4. Grefwe Bref<\/a><\/span>.<\/span>
\n5. H. Villius, \u201cKarl XII:s ryska f\u00e4ltt\u00e5g\u201d, Lund 1951, pag. 149.
\n<\/span>6. Grefwe Bref<\/a><\/span>. F.F. Carlson, “Carl den Tolftes t\u00e5g mot Ryssland”, Stockholm 1885, pag. 69. E. Carlson, \u201dSveriges Historia under Karl den Tolftes Regering\u201d, Stockholm 1910, deel 3, pag. 158-159<\/a>.
\n<\/span><\/span>7. D. Krman<\/a><\/span>, \u201cItinerarium\u201d, gepubliceerd als \u201cHistoria ablegationis Dni superintendentis Danielis Krmann et Dni Samuelis Pohorszky ad regem Sueci\u00e6 Carolum XII\u201d in \u201cMonumenta Hungari\u00e6 historica\u201d, deel 23, Budapest 1894, vert. G. Viktory, \u201cCestovny Dennik z rok\u00f3v 1708-1709\u201d, Bratislava 1969.
\n<\/span>8. C. Bennedich, “Karl XII:s krigsf\u00f6ring 1707-1709 och krigsskadeplatsens natur och kultur, I”, Karolinska F\u00f6rbundets \u00c5rsbock 1911, pag. 105. G. Petri, \u201cKungl. F\u00f6rsta livgrenadj\u00e4rregementets historia\u201d, deel 3, \u201c\u00d6stg\u00f6ta infanteriregemente under Karl XI och Karl XII\u201d, Stockholm 1958, pag. <\/span>253-254. R.M. Hutton, \u201cCharles XII of Sweden\u201d, London 1968, pag. 268, noot *.<\/span>
\n9. Hallendorff, pag. 130-131<\/a><\/span> (gesproken wordt van “persoonlijke wensen”). A. Gyllenkrook, “Relationer fr\u00e5n Karl XIIs krig”, Stockholm 1913, pag. 58. H. Villius, pag. 153 noot 92.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het wordt\u00a0tsaar Peter de Grote\u00a0in juni 1708 duidelijk\u00a0welke route koning Karel XII heeft gekozen. De Zweedse legers breken op van hun winterkamp bij Minsk en\u00a0trekken niet\u00a0noordwaarts\u00a0door Litouwen, maar\u00a0oostwaarts\u00a0richting Smolensk.\u00a0De Moskovieten\u00a0graven zich snel in achter de rivieren Berezina en Dnjepr. De eerste rivier nemen de Zweden op hun beproefde wijze, ditmaal met een zuidwaartse omleiding. Beide … Verder lezen 1.5.2. Welke route?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-9844","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/9844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9844"}],"version-history":[{"count":61,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/9844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54957,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/9844\/revisions\/54957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}