![\"\"](\"https:\/\/meijenfeldt.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1793-Scheepsrol-zij-300x101.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Op de scheepsrol staan nog wel wat meer gegevens dan alleen de naam <\/span>Johan August von Meijenfeldt <\/span>en zijn geboorteplaats Stralsund.\u00a0<\/span>f 26 <\/em>betekent dat zijn soldij 26 gulden per maand bedraagt. He<\/span>t is in wezen een betaalsrol. Er staat ook dat hij diezelfde dag een voorschot van \u00e9\u00e9n maand om benodigdheden voor de reis aan te schaffen. In het gebouwencomplex loopt hij meteen door naar het Comptoir Hoofdelijke Betaling om het voorschot in klinkende munt in ontvangst te nemen.<\/span><\/p>\n Er staat nog een ander bedrag op de betaalsrol: <\/span>We\u00farman pb <\/em>f 208<\/em>. Dat vraagt om uitleg. De letters pb (of <\/span>pbill bij enkele anderen) <\/span>betekenen <\/span>per billet ofwel <\/span>schuldbrief. In tegenstelling tot veel anderen staat er niet maandbrief<\/em>, wat betekent dat een kwart of minder van de gage wordt uitgekeerd aan de achterblijvende vrouw en kinderen. Johan August heeft kennelijk geen gezin, maar wel o<\/span>penstaande rekeningen. M<\/span>iddenstanders weten dat zeelui nooit contant geld hebben. Zij geven krediet en rekenen met hen af uit het bij de afvaart betaalde voorschot. Johan August is niet de enige wiens schuld veel hoger is dan het voorschot en pas kan afrekenen bij terugkomst. De aantekening op de rol is een handig geheugensteuntje voor hemzelf, maar vooral een garantie tot terugbetaling voor de schuldeiser. Zelfs als Johan August onderweg zou overlijden of verdwijnen en zelfs als zijn schip zou vergaan, kan de schuldeiser het bedrag op het zeekantoor opvorderen. Om de berekening te vergemakkelijken is de sch<\/span>uld afgerond in een veelvoud van het soldij. Zijn 208 gulden is gelijk aan acht maanden soldij van 26 gulden. De meeste tochten duren twee keer zo lang. K<\/span>ennelijk vindt d<\/span>e schuldeiser het risico van niet-terugbetaling <\/span>aanvaardbaar<\/span>, <\/span>zelfs na aftrek van de onderweg aan Johan August uitbetaalde voorschotten. <\/span>(1)<\/a><\/p>\n De schuldeiser is <\/span>Barend Harmen Weurman, e<\/span>en bekende kredietverlener aan zeelui in Amsterdam. Hij is <\/span>een 62-jarige kleermaker\u00a0<\/span>aan de Nieuwendijk tussen de St. Jacobsstraat en de Armsteeg in Amsterdam. S<\/span>amen <\/span>met zijn broer en neef was h<\/span>ij 35 jaar eerder <\/span>met de naam\u00a0<\/span>W\u00f6hrman <\/span>uit de plaats Hilter in het Teutoburgerwoud gearriveerd en v<\/span>rijwel direct getrouwd. Zijn inkomsten komen uit zijn kleermakerij en uit kredietverlening<\/span>. Hij trekt met mede-schuldeisers samen op, vertegenwoordigt hen of koopt hen v\u00f3\u00f3r de vaart uit tegen een schappelijk bedrag.\u00a0<\/span>Omdat <\/span>de Admiraliteit vereist dat (onder-)officieren een uniform dragen, zal de schuld van Johan August in elk geval bestaan uit het exemplaar dat <\/span>Weurman hem heeft aangemeten. De omvang van het bedrag wijst op meer openstaande rekeningen, zoals van genoten logies, voedsel en drank. Daar komt de gedacht vandaan dat hij een tijdje bij een volkhouder heeft doorgebracht. Een maand na de aanmonstering overlijdt <\/span>Weurman. Daarmee is Johan August niet van zijn schuld verlost, want de weduwe treedt in diens plaats<\/span>.<\/span>\u00a0<\/span>(2)<\/a><\/span><\/p>\n Een week v\u00f3\u00f3r de aanmonstering <\/span>had het College van de Admiraliteit van Amsterdam de monsterrol geopend. <\/span>Kapitein Hartsinck is dus pas een week bezig met het werven van bemanning. Zijn opdracht luidt om ultimo oktober 1793 totaal 230 koppen (<\/span>matrozen en soldaten) <\/span>aan boord te krijgen voor zijn reis. Zijn prioriteit ligt bij essenti\u00eble bemanning voor het bevaren van zijn schip, zoals schippers, stuurmannen, timmermannen, zeilmakers en een smit. Tegelijk trekt hij de belangrijkste mannen aan voor het voeren van oorlog: luitenants en konstabels. Ook heeft hij snel personeel nodig voor het verzorgen van de bemanning: chirurgijns, koks, bakkers en botteliers. <\/span>(3)<\/a><\/span><\/p>\n Het soldij van Johan August gaat pas tellen zodra hij aan boord gaat. D<\/span>aarom loopt hij nog diezelfde dag m<\/span>et zijn geld en spullen <\/span>in een half uurtje van het Prinsenhof\u00a0<\/span>naar het schip bij <\/span>de Admiraliteitswerf. Die ligt <\/span>op <\/span>Kattenburg, het voorste van de Oostelijke Eilanden. Rond de <\/span>brug naar het eiland wordt die dag voor de zesde keer <\/span>‘Bijltjesdag’ herdacht<\/span>.<\/span><\/p>\n Links vooraan op het eiland ligt het enorme <\/span>Zeem<\/span>agazijn. Het is net helemaal <\/span>hersteld en wit bepleisterd, nadat het t<\/span>wee jaar eerder\u00a0<\/span>totaal was uitgebrand, <\/span>tot\u00a0<\/span>op d<\/span>e zwart geblakerde buitenmuren<\/span>, al dan niet door sabotage van de Patriotten<\/span>. De <\/span>voorraden tuigage, <\/span>zeilen, vlaggen, scheepsuitrusting, artillerie en voedsel zijn aangevuld. In het tonnengewelf onder de binnenplaats is regenwater opgevangen. <\/span>Verderop links ligt op de eiland de langgerekte scheepswerf en rechts smalle straatjes en woningen met verdiepingen. Hier werken respectievelijk wonen de werklieden.<\/span><\/p>\n Al snel meldt kapitein Pieter Hartsinck zich ook aan boord. Hij is <\/span>de dertigjarige jongste zoon van de vijf jaar eerder overleden vice-admiraal Andries Hartsinck. Zijn eerste wapenfeit was in de Vierde Nederlands-Engelse Oorlog, toen hij\u00a0<\/span>in 1781 <\/span>op net achttienjarige leeftijd <\/span>dapper\u00a0<\/span>als luitenant <\/span>deelnam aan de beroemde Slag bij de Doggersbank<\/span>. Daarna was hij vijf jaar lang kapitein tweede<\/span> klasse van de schoener ‘De Vliegende Visch’ op de Middellandse Zee. Toen Frankrijk heel recent op 1 februari 1793 de oorlog verklaarde aan het op land en ter zee nauwelijks voorbereide Nederland, was hij o<\/span>p 15 maart <\/span>commandant geweest op een Scheveningse pink met 12 man en twee 12-ponders op de Merwede voor Hardinxveld. Zo hielp hij <\/span>de Frans-Bataafse invasie onder Dumouriez een halt toeroepen en terugdrijven.<\/span><\/p>\n <\/a>Terug<\/a>\u00a0<\/span>\u00a0\u00a0***\u00a0 \u00a0Verder<\/a><\/span><\/span><\/p>\n 1. Brieven van M.A. van Alphen en J.M. Reinders, 19 september resp. 3 oktober 2024 [CH-802<\/a>]. H. Landheer, “Een mandceelhouder en zijn klanten” en “<\/span>De bankiers van de marine”,\u00a0<\/span>Historisch Tijdschrift Holland 2013, nr. 3\/4, pag. 137-145 en 2014, nr. 4, pag. 211-221. Op de scheepsrol staan nog wel wat meer gegevens dan alleen de naam Johan August von Meijenfeldt en zijn geboorteplaats Stralsund.\u00a0f 26 betekent dat zijn soldij 26 gulden per maand bedraagt. Het is in wezen een betaalsrol. Er staat ook dat hij diezelfde dag een voorschot van \u00e9\u00e9n maand om benodigdheden voor de reis aan … Verder lezen 2.1.1. Scheepsrol<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-76225","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/76225","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76225"}],"version-history":[{"count":37,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/76225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82580,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/76225\/revisions\/82580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/meijenfeldt.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1787-Bijltjesdag-6-300x180.jpg\")
Kattenburgerbrug 29 mei 1787
\n<\/span><\/span><\/em><\/span>Patriottische vrijkorpsen voor de brug, opgehaald d<\/span>oor <\/span>Prinsgezinde scheepstimmerlieden (Bijltjes). Na kappen van de brugtouwen bestormen zij een dag later Kattenburg en nemen bloedig wraak. De aanhouding van prinses Wilhelmina bij Goejanverwellesluis <\/span>een maand later <\/span>leidt alsnog tot de Pruisische inval en de vlucht van Patriotten naar Frankrijk.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/meijenfeldt.nl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/1730-Zeemagazijn-300x189.jpg\")
’s Lands Dok, Werf en Zeemagazijn op Kattenburg
\n<\/span><\/em>Johann Wilhelm Winther 1730<\/span><\/span><\/span><\/p>\n
\n2. Testament weduwe Weurman 3 Feb 1794, Stadsarchief Amsterdam 5075, Inv 16412, N.0<\/sup> 73<\/a>.
\n3. Resoluti\u00ebn Admiraliteit van Amsterdam, Nationaal Archief 1.01.46, Inv 1506, 22 en 28 mei 1793<\/a>.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"