{"id":66840,"date":"2024-10-14T08:02:52","date_gmt":"2024-10-14T08:02:52","guid":{"rendered":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=66840"},"modified":"2026-03-15T08:36:18","modified_gmt":"2026-03-15T08:36:18","slug":"2-1-3-geldpapieren","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=66840","title":{"rendered":"2.1.2. Konstabel"},"content":{"rendered":"

Op de betaalsrol staat bij Johan August von Meijenfeldt de aantekening: 1 Constapel<\/em>. O<\/span>p het oorlogsschip is hij <\/span>Eerste Konstabel, een onderofficier die chef over de kanonniers en het geschut aan boord is. Kapitein <\/span>Hartsinck zal hem die hoge functie en rang alleen toevertrouwen, als hij v<\/span>an zijn kennis en ervaring\u00a0<\/span>overtuigd is geraakt door<\/span>\u00a0referenties of een conduitestaat dan wel door<\/span> getuigenissen.<\/span><\/p>\n

In het <\/span>Zeemagazijn doet Johan August b<\/span>estellingen <\/span>bij <\/span>de Equipagemeester. <\/span>Voor het fregat regelt hij 36 kanonnen, <\/span>vari\u00ebrend van vierentwintig- tot vierponders. Samen <\/span>met de rolpaarden waar zij op staan laat hij ze <\/span>aan boord takelen en plaatsen, iets<\/span>\u00a0meer op het bovendek dan op het benedendek.<\/span> Op het schip controleert hij zelf of geen vuil en vocht in affuit en zundgat kunnen komen, of de <\/span>rolpaarden goed met touwen\u00a0<\/span>voor de reis<\/span>\u00a0<\/span>zijn vastgesjord en of voldoende <\/span>lonten, <\/span>l<\/span>ontstokken, <\/span>kruithorens en wissers\u00a0<\/span>bij elk kanon<\/span>\u00a0<\/span>klaarliggen. (1)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"Stukken op het benedendek<\/span><\/em>
\n<\/span><\/p>\n

Het volgende dat Johan August in het Zeemagazijn bestelt is ammunitie. Die bestaat uit granaten, kartetsen, spijkers en vooral duizenden kogels. Omdat deze minimaal drie pond per stuk wegen, moeten ze evenredig over het schip <\/span>worden <\/span>verdeeld, over stuurboord en bakboord om kapseizen te voorkomen en over boeg en achtersteven om het bestuurbaar te houden.<\/span><\/p>\n

Als laatste inspecteert Johan August<\/span> \u00a0<\/span>de <\/span>kruitkamer\u00a0<\/span>op het schip <\/span>onder de waterspiegel<\/span>. Vooral gaat hij na of<\/span> kruitbak droog en schoon is en of het glas van de lampen niet gebroken is. Dan regelt hij een flink aantal vaten <\/span>grof en fijn kruit <\/span>van elk honderd pond. Hij laat ze\u00a0<\/span>uiterst omzichtig tot in <\/span>de kruitkamer dragen<\/span>. Eenmaal klaar controleert hij of de vaten goed zijn gestouwd voor de vaart en of er voldoende <\/span>kardoezen zijn voor de kruitlopers naar de stukken. Zodra het allemaal naar zijn tevredenheid is gegaan <\/span>sluit hij de kruitkamer af en overhandigt de sleutel aan Hartsinck. Alles tekent hij <\/span>af in het Konstabelboek, dat later gebundeld zal worden in het Schippersboek<\/span>. <\/span>(2)<\/a><\/span><\/p>\n

Op 6 juni verwelkomt Johan August de tweede konstabel Anthonie Rustmeijer aan boord. Hij komt uit Weber bij Potsdam, maakte een VOC-reis via de Kaap naar Batavia en trouwde daarna in Amsterdam. Met de aanwezige konstabelmaten en tamboer nemen zij de <\/span>precieze <\/span>commando’s voor het gevecht door. Hoewel niemand goed Nederlands spreekt, is dat aan boord wel de enige taal en <\/span>nog steeds een wereldtaal<\/span>. G<\/span>elukkig verschilt het niet veel van Plattdeutsch. Na de<\/span>\u00a0<\/span>roffels van de tamboer om zich bij de stukken op te stellen gehoorzamen de manschappen aan de volgende commando’s:<\/span><\/p>\n

– stukken los:<\/em>\u00a0<\/span>d<\/span>e geschutpoort gaat open,\u00a0<\/span>de houten mondstop van het affuit<\/span> af en <\/span>de sjortouwen van het rolpaard los. <\/span>Het buskruit gaat <\/span>in een <\/span>kardoes\u00a0<\/span>(flanellen zak) op<\/span>\u00a0de kruitlepel <\/span>de loop in, gevolgd door <\/span>uitgeplozen touw, dan een r<\/span>onde kogel of andere munitie en weer wat uitgeplozen touw om uitrollen te voorkomen. Het bladlood gaat van het zundgat af, de kardoes wordt lek gestoken met een koperen prikker en het zundgat\u00a0<\/span>met een hoorn <\/span>gevuld met fijn kruid.
\n<\/span>– <\/span>pointeer monteer:<\/em> het kanon op het object richten.
\n<\/span>– vuur:<\/em> de commandant van het kanon doet met een korte heftige ruk aan de treklijn de hamer op de slagpijp neerkomen, waardoor de lading ontbrandt. Met 400 pond buskruit komen de kogels een mijl ver.
\nDeze strenge procedure voorkomt ongelukken in de duisternis, rookwolken en lawaai tijdens het laden van een kanon. Elk schot vergt daardoor wel meer dan twee minuten tijd.<\/span><\/p>\n

Nog een aantekening bovenaan de bladzijde van <\/span>Johan August vraagt om uitleg<\/span>: We\u00farman pb <\/em>f 208<\/em>. De letters pb betekenen\u00a0<\/span>per billet ofwel <\/span>schuldbrief. Bij andere opvarenden staat ook pb of pbill. Het gaat om een o<\/span>penstaande rekening voor logies, drank, voedsel en\/of kleding. De desbetreffende middenstanders weten dat zeelui geen contant geld hebben en geven krediet, om met hen af te rekenen bij vertrek of na terugkomst. In het laatste geval is de aantekening op de scheepsrol een soort garantie van terugbetaling. Zelfs als de zeeman onderweg overlijdt of verdwijnt of het schip vergaat is de schuld voor betrokkene bij het zeekantoor inbaar. Bij andere opvarenden staat maandbrief<\/em>, wat betekent dat een kwart of minder van de gage\u00a0wordt uitgekeerd aan de achterblijvende vrouw en kinderen. <\/span>Johan August laat een schuld van 208 gulden noteren, precies acht maanden soldij van 26 gulden. De meeste tochten duren twee keer zo lang, dus is het risico dat hij bij terugkomst na aftrek van voorschotten niet of deels terugbetaalt gering. <\/span>(3)<\/a><\/p>\n

Degene bij wie Johan August zijn schuld heeft uitstaan is Weurman. Dat kan niemand anders zijn dan Barend Harmen Weurman, <\/span>een 62-jarige kleermaker\u00a0<\/span>aan de Nieuwendijk tussen de St. Jacobsstraat en de Armsteeg in Amsterdam. Hij is 35 jaar eerder <\/span>samen\u00a0<\/span>met zijn broer en neef\u00a0<\/span>met de naam\u00a0<\/span>W\u00f6hrman <\/span>uit Hilter in het Teutoburgerwoud gearriveerd en v<\/span>rijwel direct getrouwd. Zijn inkomsten komen uit zijn kleermakerij en uit het geven van krediet aan zeelui<\/span>. Bij moeilijkheden trekt hij samen met mede-schuldeisers op, vertegenwoordigt hen of koopt hen v\u00f3\u00f3r de vaart uit tegen een schappelijk bedrag. Een deel van de schuld maakt <\/span>Johan August omdat Weurman hem een uniform van de Admiraliteit aanmeet. Als er ook rekeningen van genoten logies, voedsel en drank bij zitten moet hij een tijdje onder de ruim 200.000 Amsterdammers hebben gebivakkeerd. Een maand na de aanmonstering overlijdt <\/span>Weurman. Daarmee is Johan August niet van zijn schuld af, want hij heeft een weduwe en blijkens haar <\/span>testament zal na haar overlijden hun<\/span> 23-jarige zoon en kleermaker Johannes Hermanus Weurman schuldeiser worden<\/span>. <\/span>(4)<\/a><\/span><\/p>\n

<\/a>Terug<\/a>\u00a0<\/span> \u00a0***\u00a0 \u00a0Verder<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

1. Het meervoud van kanon is kanonnen, maar in de marine luidt de vakterm stukken of kanons.
\n2. Order voor de Constapels, NA 2.01.29.03, Inv 3A, pag. 125-139<\/a>.
\n3. Brieven van M.A. van Alphen en J.M. Reinders, 19 september resp. 3 oktober 2024 <\/span><\/span>[CH-802<\/a><\/span>]. H. Landheer, “Een mandceelhouder en zijn klanten” <\/span><\/span>en “<\/span>De bankiers van de marine”,\u00a0<\/span>Historisch Tijdschrift Holland 2013, nr. 3\/4, pag. 137-145 en 2014, nr. 4, pag. 211-221.
\n<\/span>4. Testament weduwe Weurman 3 Feb 1794, Stadsarchief Amsterdam 5075, Inv 16412, N.0<\/sup> 73<\/a><\/span>.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Op de betaalsrol staat bij Johan August von Meijenfeldt de aantekening: 1 Constapel. Op het oorlogsschip is hij Eerste Konstabel, een onderofficier die chef over de kanonniers en het geschut aan boord is. Kapitein Hartsinck zal hem die hoge functie en rang alleen toevertrouwen, als hij van zijn kennis en ervaring\u00a0overtuigd is geraakt door\u00a0referenties of … Verder lezen 2.1.2. Konstabel<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-66840","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/66840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66840"}],"version-history":[{"count":73,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/66840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78956,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/66840\/revisions\/78956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}