{"id":61361,"date":"2023-12-16T12:38:53","date_gmt":"2023-12-16T12:38:53","guid":{"rendered":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=61361"},"modified":"2025-04-21T11:01:49","modified_gmt":"2025-04-21T11:01:49","slug":"1-8-5-donatiebrief","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=61361","title":{"rendered":"1.8.8. Gravin-weduwe"},"content":{"rendered":"

Louise Sparre is vanaf 1800 gravin-weduwe of douairi\u00e8re. <\/span>Zij brengt de rest van haar leven in Zweden door. <\/span><\/p>\n

Beschreven is al hoe zij alles in Pommeren in 1802 liquideert.<\/span> Toch blijft daar een ‘Gr\u00e4flich v. Meyerfeldtsche Stiftung<\/em>‘ bestaan. Daarover staat niets in zijn testament. Uit<\/span> een fonds worden twee plaatsen gefinancierd in het door d<\/span>e Zweedse koningin Ulrike Eleonore in 1733 opgezette <\/span>Adeliges Fr\u00e4uleinstift in Barth. O<\/span>ngehuwde jonkvrouwen uit Zweedse geslachten met leengoederen in Pommeren beschikken in dit prachtige renaissance gebouwencomplex over <\/span>een vier-kamer-appartement, leggen geen gelofte af en zijn vrij het gebouw te verlaten<\/span>. Nog in 1907 worden twee jonkvrouwen uit het geslacht Von Braun en Von Hertell uit het Meijerfeldtse fonds gefinancierd. <\/span>(1)<\/a><\/span><\/p>\n

De afwikkeling van de erfenis in Zweden wordt door de <\/span>Svea Hovr\u00e4tt verzorgd. V<\/span>an\u00a0<\/span>alle relevante stukken <\/span>van de Senaat van Stralsund worden transcripties en vertalingen gemaakt, zodat 10 en 11 september 1800 het besluit tot executie kan vallen. Op 19 december stelt de Raad een uitgebreide financi\u00eble afrekening vast. H<\/span>et gaat om de huizen in Stockholm, N\u00e4sby, Sundby en Ugerup. De andere bezittingen waren eerder door de laatste graaf verkocht. Van elk landgoed wordt de waarde van het vastgoed gegeven en daarna een gedetailleerde lijst van roerende zaken als edelmetalen, glas, porselein, stoelen, bureaus, rijtuigen en veldgereedschap. Op Ugerup is een bibliotheek en hangen 12 portretten van de familieleden, waar overigens niet veel waarde aan wordt toegekend. <\/span>Alle eigendommen zijn opgeteld 55.248 rijksdaalder waard. <\/span>(2)<\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n

De scribent van de Nalatenschapsbeschrijving is de net gepensioneerde Justitieraad Palmsv\u00e4rd, oorspronkelijk Jan Eric Nibelius, een goede vriend van Von Meijerfeldts huisleraar Kellgren. Hij ontvangt een bedrag van 1.000 rijksdaalder, dat de gravin in 1798 van hem had geleend. (3)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Het Meyerfeldtska Palatset aan H\u00e4sthuvudet <\/span>nr. 5 en 6 in Stockholm verruilt Louise voor <\/span>de Drottninggatan in het blok Gripen 1\u00a0<\/span>in de wijk Klara. In dat huis woont de weduwe van <\/span>Sprengtporten, wiens <\/span>Serafijnen Ordenummer Johan August had <\/span>gekregen<\/span>. Louise voert daar een flinke hofhouding en maakt onderdeel uit van een carrousel van soupers onder de oudere adel, hoewel zij nog steeds pas 55 jaar oud is. <\/span>(4)<\/a> <\/span><\/p>\n

Het landgoed Ugerup verkoopt Louise terug aan de familie <\/span>Barnekow. Koper is de latere graaf Christian von Barnekow, met <\/span>Vittsk\u00f6vle als hoofdbezitting<\/span>. Zijn grootvader is de oudere broer van Brita en zijn vader een medeofficier van Johan August jr in de Pommerse oorlog. Van <\/span>N\u00e4sby S\u00e4ttesg\u00e5rd en Stora Sundby verkoopt Louise delen, maar in de zomers komt zij er nog wel. Pas in 1816 verkoopt zij Sundby en in 1817 <\/span>N\u00e4sby helemaal<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Op N\u00e4sby verzamelt Louise in 1806 de correspondentie van haar man met de koning, diens broer en de generaals in de Finse Oorlog en doneert<\/span>\u00a0 ze aan de universiteit. Hierover ontstaat de kwestie (zie “Donatiebrief” hieronder). Op 15 juli 1809 breekt Louise bij een val in N\u00e4sby een gewricht in haar arm. Het leidt tot een flinke zwelling in de arm en de pijn houdt haar uit de slaap. Eind juli gaat het al weer beter: de zwelling neemt af en ze kan haar vingers bewegen. Begin september draagt ze de arm toch nog wel in een band. Een jaar later wordt opgemerkt dat de reuma vooral in \u00e9\u00e9n helft van haar gezicht aanmerkelijk toeneemt, waardoor zij behoorlijk kriegelig in gezelschap wordt. <\/span>(5)<\/a><\/span><\/p>\n

Op een avond in 1817 vindt een bediende op de voortrap van dat huis een zacht huilende baby gewikkeld in fraaie doeken waarop de naam Oscara geborduurd staat. Het huis is in rep en roer en gravin Louise verzekert zich er eerst van dat het niet van een geliefde van een huisbediende is. De baby is niet voor niets op de stoep van een oude Hofdame gelegd, want later wordt bekend dat Oscara de onechte dochter van kroonprins Oscar is. De baby mag van Louise in het huis blijven om een schandaal te voorkomen en enkele maanden later neemt de 38-jarige Charlotte Aurore de Geer de opvoeding over, omdat zij weet dat haar 20-jarige dochter Jacquette Gyldenstolpe de moeder is.\u00a0(6)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

In 1817 <\/span>schenk Louise twee zilveren kandelaars aan de kerk van T\u00e4by bij het landhuis N\u00e4sby. Haar <\/span>schoonvader en schoonmoeder hadden vlak voor hun dood een klok aan de kerk van S\u00f6vde geschonken. Misschien dachten zij alleen het hiernamaals nog op tijd gunstig te stemmen.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"\u00a0Object:<\/em>\u00a0Twee zilveren kandelaars uit 1817 kolom gegolfd,<\/span><\/span>
\ndrie armen met manchet, elk met metalen lichtvlam<\/span>
\nInscriptie<\/em>: \u00abFeltmarskalkinnan Grefwinnan Lovisa Augusta Meijerfelt, Wrede-Sparre p\u00e5 N\u00e4sby\u00bb<\/span>
\nMaten:\u00a0<\/i>58 cm hoog, 773 ort = 3,3 kg<\/span>
\nKunstenaar:\u00a0<\/i>D. Hallman<\/span>
\nOpdrachtgever en schenker:<\/em>\u00a0Lovisa Augusta Sparre<\/span>
\nWaarde:\u00a0<\/i>30.000 SEK = ca. \u20ac 2.900<\/span>
\nPlaats:\u00a0<\/i>T\u00e4by Kyrka, Eviga Ljuset Kapell<\/span>
\nFoto:\u00a0<\/i>T\u00e4by f\u00f6rsamling, K00197<\/span><\/p>\n

Op 18 september van datzelfde jaar 1817 overlijdt gravin Lovisa Augusta von Meijerfeldt geboren Sparre in Stockholm. De uitvaartdienst is daar in de St. Clara kerk. Vicaris en theologische hoogleraar Carl P. Hagberg houdt een rede. Zij wordt begraven in de \u00d6ja kerk bij Stora Sundby, in het grafkoor van het geslacht Sparre av Rossvik. (7)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Na haar overlijden vindt op 14 januari 1818 in Stockholm de veiling van de bibliotheek van de graaf plaats. Het is een grote bibliotheek, met veel Franse boeken en met opvallend veel kaarten. Waarschijnlijk is dit de bibliotheek waar zijn broer Carl Friedrich jr aan begonnen was. Zeipel en Palmblad drukken in Uppsala de catalogus. (8)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

In 1826 is er een nagekomen bericht over een aangetroffen pensioenbrief die de gravin had geschreven voor de toen nog niet volwassen Anna Sophia Forsell, die bij haar in huis woonde. <\/span>(9)<\/a><\/span><\/p>\n

<\/a>Donatiebrief<\/strong><\/span><\/p>\n

In de negentiende eeuw woedt in Finland onder wetenschappers een discussie over de ontsluiting van de “Meijerfeldtska papperen<\/em>“, ook wel bekend als de donatiebrief van gravin Louise Sparre. Die berichten bereiken de Finse en Zweedse dagbladen. (10)<\/a><\/span> Als uiteindelijk een deel ontsloten wordt bereikt dit ook de Nederlandse dagbladen. Dat trekt dan de aandacht van de Nederlandse familie Von Meijenfeldt, die besluit er navraag<\/a><\/span> naar te doen.<\/p>\n

Vanuit N\u00e4sby schrijft Louise Sparre op 10 juli 1806 papieren van haar man weg te willen geven vanwege ruimtegebrek, in de hoop dat de geschiedenis gunstig over haar man zal oordelen na wetenschappelijke onderzoek. Zij stipuleert dat de papieren pas 50 jaar na dato geopend mogen worden. Bij haar donatiebrief voegt de gravin twee stapels brieven. Zij wikkelt de stapels elk in een omslag met de volgende opschriften:<\/span>
\n“1) F\u00e4ltmarskalken Grefve Meyerfelts particuliere Correspondence mod H\u00f6gstsalig Konung Gustaf III och Hertig Carl af S\u00f6dermanland under krigs\u00e5ren 1788-1790.<\/em><\/span>
\n“2) Privata Brefver ifr\u00e5n Generalarne m. m.<\/em><\/span>
\nOnder beide teksten schrijft zij “om in een later stadium te gebruiken<\/em>“.<\/span>
\nBeide omslagen sluit zij af met een lakzegel met het verenigde Meijerfeldt-Sparre wapen.<\/span><\/p>\n

Louise schenkt het pakket aan de Koninklijke Academie van \u00c5bo (<\/span>Turku<\/i>), na\u00a0Uppsala en Dorpat (<\/span>Tartu<\/em>) de grootste universiteit van het koninkrijk Zweden. Zij overhandigt de papieren aan Carl Adam Wachtmeister, met wie zij goede banden heeft, en vooral omdat hij de kanselier van de \u00c5bo Academie is. In Stockholm geeft Wachtmeister het door aan zijn vice-kanselier, aartsbisschop Tengstr\u00f6m, die op het punt staat naar \u00c5bo af te reizen.\u00a0Eenmaal gearriveerd in \u00c5bo overhandigt Tengstr\u00f6m de brief met twee pakketten aan de Academie. Hij stelt voor het in een kist te bewaren, waarin hij de nog in bewerking zijnde verzameling van wijlen hoogleraar Porthen gaat opslaan. Op 13 augustus 1807 gaat het Academiebestuur daarmee akkoord en stuurt de gravin daarvan een bericht.<\/span><\/span><\/p>\n

Tien jaar later, een half jaar voor het overlijden van Louise, is Tengstr\u00f6m klaar met zijn werk. Hij stelt een memorandum op om de papieren van Porthan toe te voegen aan de Meijerfeldtse papieren. Hij doet het voorstel de kist met twee sleutels te sluiten, te verzegelen en pas in het jaar 1900 te openen. Bij besluit van 24 maart 1817 gaat het Academiebestuur met dat voorstel onder dankzegging akkoord.<\/p>\n

In 1827 verwoest een grote brand de stad \u00c5bo. Op 5 september bereikt de brand de bibliotheek en het archief van de Academie. Een jonge historicus Gabriel Rein weet veel te redden. De kast waarin de kist zich bevindt staat gelukkig in een ander gebouw. Finland is dan een groothertogdom binnen het Russische keizerrijk en de tsaar wijst Helsingfors aan als nieuwe hoofdstad. De Academie moet met bibliotheek en archief mee verhuizen en wordt vernoemd naar de tsaar: Alexander Universiteit.<\/p>\n

Tengstr\u00f6m laat in 1828 toch de kist openen. Hij is er niet gerust op is dat de inhoud daarvan onbeschadigd is gebleven. Dat blijkt allemaal mee te vallen. Voordat hij de kist opnieuw sluit en verzegelt maakt hij van de gelegenheid gebruik om de tweede omslag van de Meijerfeldtse papieren uit de kist te halen. Tengstr\u00f6m doet er zelf een omslag om heen met de tekst “F\u00e4ltmarskalken grefve Meyerfelts enskilta correspondence med K. Gustaf III och Hertigen af S\u00f6dermanland \u00e5ren 1788\u20141790, sk\u00e4nkte af Grefvinnan Meyerfelt till Universitetet i \u00c5bo<\/em>\u201d. Die tekst is verkeerd. De correspondentie van Von Meijerfeldt met de koning en zijn broer blijft juist in de kist achter. De universiteit doet nog eens een verzegelde omslag om Tengstr\u00f6m’s omslag, met de tekst dat het in het jaar 1856 mag worden geopend. Dit pakket komt los in dezelfde kast te liggen.<\/p>\n

Zomer 1856 zijn de 50 jaren voorbij. De bibliotheek en het archief van de universiteit zijn echter niet meer in Helsingfors. Zij zijn naar Tavastehus in het binnenland overgebracht, vanwege de Krimoorlog waarin Rusland onder andere tegenover het geallieerde Zweden staat. Later in 1856 is de oorlogsdreiging voorbij en wordt het archief naar een bankgewelf van de universiteit in Helsingfors gebracht.<\/p>\n

Gabriel Rein, de redder van de Meijerfeldtse papieren, inmiddels hoogleraar geschiedenis en rector van de universiteit, stelt het Academiebestuur op 6 april 1859 voor de tweede omslag te openen. Op 27 april wordt daartoe besloten. Rein neemt het pakket mee naar huis, treft 90 brieven en nog wat andere documenten aan en constateert dan pas tot zijn teleurstelling dat er geen correspondentie met de koning maar met generaals in zit, die niet veel toevoegt voor zijn boek over de Zweeds-Russische Oorlog. In 1760 publiceert hij het boek, met daarin toch nog 15 onverkorte brieven als bijlage. Drie jaar later geeft hij het pakket aan de universiteitsbibliotheek. (11)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

De opvolger van Rein, hoogleraar rechten Palm\u00e9n, komt achter de werkelijke inhoud van de kist. Hij meent onder luid protest van de erfgenamen van Tengstr\u00f6m dat het tot 1900 gesloten houden van de kist in strijd is met de donatiebrief van gravin Louise en het testament van Porthan. Op 2 april 1862 besluit het Academiebestuur de kist te openen, maar alleen de overgebleven Meijerfeldtse eerste omslag er uit te halen. De bestudering daarvan wordt opgedragen aan Rein en Cygnaeus.<\/p>\n

In 1900 wordt uiteindelijk de kist geopend, maar daar zitten uiteraard geen Meijerfeldtse papieren meer in. Beide omslagen bevinden zich wel in de handschriftenverzameling van de Universiteitsbibliotheek, Voor het eerst wordt er een complete index van gemaakt. (12)<\/a><\/span>.<\/p>\n

<\/a>Terug<\/a><\/span><\/span>\u00a0 \u00a0***\u00a0 \u00a0Verder<\/span><\/a><\/p>\n

1. M. Gritzner, “Handbuch der Damen-Stifter”, Frankfurt a.M. 1893, pag. 14-15<\/a><\/span>. Handbuch f\u00fcr Neu-Vorpommern und das F\u00fcrstenthum R\u00fcgen, <\/span>Stralsund\u00a01907,\u00a0pag. 62<\/a><\/span>. De twee genoemde jonkvrouwen zijn Clementina Augusta\/Alexandrina Vilhelmina Elisabeth, * 07-05-1843, dochter van Detlow Baltzar Joakim von Braun en Maria Charlotta Clementina von Wahrenberg, en Hilda Augusta Frederieka, * familielandgoed Plennin 19-07-1849, \u2020 v\u00f3\u00f3r 1922, dochter van Carl Friedrich Wilhelm Hermann von Hertell en Clara von Zanthier.
\n<\/span>2. Riksarkivet Sverige, 420422. Svea Hovr\u00e4tt, 01. Adelige Bouppteckningar, EIXb\/160. 1800, fol. 68-120<\/a><\/span>.<\/span>
\n3. J.E. Palmsv\u00e4rd. autobiografie, Stockholm 1931. ♣<\/span>
\n4. Het oude en nieuwe gebouw zijn tegenwoordig niet meer te bezichtigen. Aan het eind van de negentiende eeuw en opnieuw in de jaren zestig van de twintigste eeuw na de aanleg van de metro zijn hier grote winkelblokken verrezen.
\n<\/span>5. Politisches journal, Hamburg, 1800 mnd 1-6, pag. 539-540<\/a>.
\n6. B. Persson, \u201cJacquette Gyldenstolpe och hennes dotter Oscaras \u00f6den\u201d, Finspong 1900.<\/span>
\n7. Tal<\/a>, \u00f6fver framledne En af Rikets Herrars, F\u00e4lt-Marskalkens , Riddarens och Commendeurs af Kongl. Maj:ts Orden, Riddarens med StoraKorset af Kon. Sv\u00e5rd-Orden, H\u00f6gv\u00e4lborne Herr Grefve Joh. August Meyerfelts Enkefru, H\u00f6gv\u00e4lborne Grefvinnan Lovia Augusta Meyerfelt, f\u00f6dd Grefvinna Sparre, h\u00e5llit vid Dess Jordf\u00e4sting i St. Clara Kyrka den 23 September 1817 af Carl. P. Hagberg, Th. Doct. Professor, Kyrkoherde vid Clara F\u00f6rsammling.\u00a0Stockholm, tryckt hos Olof Grahn, 1817.
\n8. S. Clason<\/a>, C. af Petersen, \u201cF\u00f6r hundra \u00e5r sen. Skildringar och bref fr\u00e5n revolutions\u00e5ren 1809\u20141810\u201d, IV. \u00d6fverceremonim\u00e4staren Leonhard von Hausswolffs bref 1809-1810 till grefve Nils Posse \u00e5 Hellekis, Stockholm 1909,<\/span><\/span>
\n9. Post- Och Inrikes Tidningar, 25-09-1826<\/a>.
\n<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>10. Alle teksten, transcripties en vertalingen in de bijlage Briefwisseling 1788-1790<\/a><\/span>.
\n11. G. Rein<\/a><\/span>, \u201cKriget i Finland \u00e5ren 1788, 1789 och 1790\u201d, deel 1, in \u201cBidrag till K\u00e4nnedom af Finlands Natur och Folk\u201d, deel 3, Finska Vetenskaps-Societeten, Helsingfors 1860.
\n12. Helsinki University Library, Manuscripts, index Coll. 144<\/a><\/span>.\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Louise Sparre is vanaf 1800 gravin-weduwe of douairi\u00e8re. Zij brengt de rest van haar leven in Zweden door. Beschreven is al hoe zij alles in Pommeren in 1802 liquideert. Toch blijft daar een ‘Gr\u00e4flich v. Meyerfeldtsche Stiftung‘ bestaan. Daarover staat niets in zijn testament. Uit een fonds worden twee plaatsen gefinancierd in het door de … Verder lezen 1.8.8. Gravin-weduwe<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-61361","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/61361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61361"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/61361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72449,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/61361\/revisions\/72449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}