{"id":161,"date":"2016-09-04T16:51:51","date_gmt":"2016-09-04T16:51:51","guid":{"rendered":"http:\/\/wordpress.celinevonmeijenfeldt.nl\/?page_id=161"},"modified":"2025-07-09T08:25:34","modified_gmt":"2025-07-09T08:25:34","slug":"1-5-2-konstantinopel","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/?page_id=161","title":{"rendered":"1.6.1. Weduwnaar"},"content":{"rendered":"

Het oppakken van de wapens door Denemarken in 1709 heeft in eerste instantie het bijzondere gevolg, dat hij twee landgoederen in de meest zuidelijke Zweedse provincie Sk\u00e5ne in de schoot krijgt geworpen. Daar worden de landgoederen Bollerups s\u00e4teri en borg van de Deense graaf Otte Rantzau en Glimmingehus van de Deense graaf Rosencrantz in beslag genomen en aan hem toebedeeld. <\/span>Het is een represaille voor de sekwestratie van Zweedse landgoederen aan de Deense overkant.<\/span><\/p>\n

Stenbock is gouverneur-generaal in Sk\u00e5ne en bouwt haastig een krijgsmacht tegen de invasie van Denemarken op. Hij biedt zijn oude vijand Von Meijerfeldt aan zijn plaatsvervangend bevelhebber te zijn. Deze weigert vanwege zijn nog niet geheel genezen beenbreuk en ziekelijke staat, maar neemt wel zitting in de generale staf. <\/span><\/p>\n\n\n\n
\"\"<\/td>\nDe botbreuk van Johann August eind 1708 is een vat vol tegenstrijdigheden. Is hij met of van<\/em> zijn paard gevallen, brak hij zijn been of voet<\/em>\u00a0en had hij \u00e9\u00e9n of twee<\/em> breuken? Hij vroeg en kreeg een Russische reispas voor genezing in een Duitse badplaats, maakte daar geen gebruik van, maar beriep zich er in Poltava toch op, zij het vergeefs. Hij kon nog niet gaan en staan toen hij zich begin mei 1709 te paard liet hijsen, om volgens de koning en hemzelf dapper te vechten. Het hinderde hem niet in zijn lange zware tocht over de Karpaten, maar de Hongaarse vorst dacht door zijn hinken dat hij de koning was. In 1710 is het zijn excuus om geen plv. bevelhebber te hoeven zijn. Uit de botten in het Nehringse familiegraf hiernaast blijken scheenbeen en kuitbeen gebroken en ongelijk aangegroeid. Hij bleef mank lopen.
\n<\/span><\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Als tijdens een krijgsberaad op 25 november veel collega\u2019s pleiten voor een afwachtende houding om het leger eerst op te bouwen en de winter voorbij te laten gaan, zegt Johann August weliswaar nog geen slag te willen leveren met de vijand, maar hem wel te willen \u2018chicaneren\u2019 met kleine aanvallen. Stenbock steunt hem en aldus wordt besloten<\/span>. (1)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Op 1 februari 1710 voegt Johann August zich vanuit Stockholm in het hoofdkwartier van Stenbock in Osby, op veilige afstand van de Denen. Daar vindt opnieuw een krijgsraad plaats en besloten wordt dat de tijd rijp is om slag te leveren. Hij reist naar Halmstad om Fersen met zijn troepen van het plan en zijn aandeel daarin op de hoogte te stellen. De Duitser Henric H\u00f6lterling meldt dat hij Von Meijerfeldt ontmoet en hem de troepensterkte weet te ontfutselen, om de Russen hiervan op de hoogte te stellen; dit verhaal komt geheel voor eigen rekening. (2)<\/a><\/span> Johann August is op 10 februari terug in het hoofdkwartier om verslag te doen. Op 18 februari trekken Stenbock en Von Meijerfeldt ieder aan het hoofd van de helft van de cavalerie in zuidwestelijke richting op. Dicht achter hen volgt de infanterie met kanonnen en bagage. <\/span><\/p>\n

Op 28 februari 1710 \u00a0woedt de Slag bij Helsingborg. Johann August leidt de cavalerie op de rechterflank. Zijn eerste linie staat onder generaal-majoor Ascheberg en zijn tweede onder kolonel D\u00fccker. Ook Wilhelm Bennet strijdt weer onder zijn commando. Meijerfeldt valt het Deense centrum van ingenieurstroepen aan. Deze is net aan het terugwijken, waardoor er een gat met het naastgelegen Deense regiment mariniers ontstaan. Daardoor weet hij opeens door te dringen tot bij de zware artillerie van de Denen. Hij krijgt veel vuur om zijn oren en weerstaat twee vijandelijke regimenten. Daarna kunnen Sparrfeldt en Taube zich op de grenadiers storten.<\/span><\/p>\n

\"\"
\nSlag bij Helsingborg 1710<\/span><\/em><\/p>\n

De Deense commandant ziet dat verzet vruchteloos is. Hij bemerkt dat Johann August niet\u00a0naar binnen trekt om de Zweedse cavalerie op de linkervleugel te ontmoeten en hem in te sluiten. In plaats daarvan \u00a0achtervolgt hij de grenadiers rechtdoor en weet een pas te veroveren. De commandant ontdekt een tweede route door de nog bestaande opening, waarlangs de Denen met zware verliezen weten te ontsnappen. (3)<\/span><\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Zo is het geoefende Deense leger verpletterend verslagen door de ongeoefende boerenmilities van Zweden. <\/span>In zijn offici\u00eble rapport aan Stockholm roemt Stenbock Johann Augusts dapperheid. <\/span>Vertrouwelijk kritiseert Stenbock hem heftig over de zinloze achtervolging van de Deense grenadiers. Hij ziet hem nog zo zeer als zijn vijand, dat hij hem zelfs de hierdoor veroorzaakte ontsnapping van de Deense hoofdmacht aan capitulatie aanwrijft. (4)<\/a><\/span> <\/span><\/p>\n

Naar aanleiding van de overwinning wordt het volgende Zweedse versje gemaakt: (5)<\/span><\/a><\/span><\/p>\n\n\n\n
D\u00e5 Tolffte CARL i Swerie R\u00e5r\/
\nNytt folck i F\u00e4lt med Stenbock g\u00e5r\/
\nEn Meyerfelt f\u00f6r Krigs=R\u00e5d st\u00e5r\/
\nOch Burenscki\u00f6ld gie br\u00e4ck f\u00f6rm\u00e5r;
\nGifs Danske Fredrichs Hi\u00e4rta S\u00e5r;
\nThen Gudi geckar\/Straff han f\u00e5r.
\nThet ses af Sinne=Bilden war.<\/i><\/span><\/td>\n		Da Schwedens zw\u00f6lfften Carl regiert \/
\nGraf Stenbock neues Volck anf\u00fchrt \/
\nUnd Meyerfeld den Kriegs-Rath ziert \/
\nAuch Burenschild die Macht turbirt;
\nWard D\u00e4nnmarcks Friedrichs Hertz ger\u00fchrt;
\nGott straft den doch Der Ihr vexirt.
\nDiesz Denckbild hats klar praesentirt.<\/i><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

In het Zweeds lijkt het of Johann August als gedaagde voor de Krijgsraad staat, maar in de Duitse versie staat de juiste uitleg dat hij naast Stenbock als luitenant-generaal aan de Krijgsraad v\u00f3\u00f3r de slag deelneemt.<\/span><\/p>\n

Aan de overkant van de Oostzee is Riga al maanden <\/span>belegerd <\/span>door een<\/span> grote Russische overmacht. Weduwe <\/span>Anna Christina Hastfer en haar tienjarige zoon\u00a0<\/span>Jakob Johann von Meijerfeldt weten zich beschermd door een sterk<\/span> garnizoen van 4.500 man. Hun grote vijand zijn de honger en de pest zijn en halveren de bevolking. Jakob Johann wordt slachtoffer van de pest en komt te overlijden<\/span>. Hij wordt in de kerk van Festen <\/span>of Oberpahlen <\/span>begraven<\/span>. <\/span>(6)<\/a><\/span><\/p>\n

Tot de werkzaamheden van Koningsraad Johann August behoort het organiseren van de verdediging van Lijfland. De Zweedse bevolking is voorstander van het overbrengen van troepen van Pommeren naar Lijfland. I<\/span>n een militair advies van\u00a0<\/span>9 april pleit hij eveneens <\/span>voor steun aan Riga\u00a0<\/span>met een omgekeerd argument: anders gaat Pommeren als volgende verloren. <\/span>Hij stelt voor zes ervaren niet-actieve regimenten tijdelijk naar Lijfland te sturen om daar nieuwe regimenten op te zetten. Deze ontzettingsmacht zou gelijk droog brood voor drie maanden moeten meebrengen. Ook bepleit hij een landing op<\/span> Sealand om de Denen in het gareel te houden. De andere militaire adviseurs bepleiten niets te doen. <\/span>Op 29 april schrijft Johann August dit nog eens op in een memorandum \u201cBet\u00e4nkande ang. hj\u00e4lp \u00e5t \u00d6stersj\u00f6provinserna<\/em>\u201d aan de Koninklijke Raad, de zaakwaarnemer van de koning. (7)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

Dit brengt de andere adviseurs in moeilijkheden, omdat de koning alles van een afstand volgt. Op 2 mei komt de Defensiecommissie bijeen, waarvoor Johann August wordt uitgenodigd. Hij krijgt van iedereen de wind van voren het memo geschreven te hebben en verlaat de vergadering teleurgesteld met het aanbod het in te trekken. In een 12 punten document besluit de commissie van actie af te zien. Johann August is pas 10 jaar weg uit zijn vaderland en daar zijn nog familiebezittingen. Later in 1714 prijst Karel XII zijn pleidooi ter versterking van de verdediging van Lijfland.\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Voor de Zweden in Riga zit er op dat moment niets anders op dan de overgave o<\/span><\/span><\/span>p 10 juli 1710. Sherementev geeft met instemming van de tsaar <\/span>uiterst gunstig<\/span>e capitulatievoorwaarden. De Duits-Baltische adel krijgt de door de Zweedse koning gereduceerde landgoederen terug en de Zweedse belastingen op allerlei handelsgoederen vervallen. Plundering van en geweld tegen de inwoners vindt nauwelijks plaats. Volgens de Russische capitulatievoorwaarden krijgen de Zweden onder graaf Str\u00f6mberg een vrijgeleide naar Reval om per schip te vertrekken.<\/span>\u00a0<\/span>(8)<\/a><\/span><\/p>\n

Anna Christina Hastfer, <\/span>de 29-jarige weduwe van Carl Friedrich, blijft in de stad <\/span>met zeven personen. Hetzelfde geldt voor Anna von L\u00f6wenstern, <\/span>de\u00a0<\/span>70-jarige\u00a0<\/span>weduwe van landraad\u00a0<\/span>Claus Wilhelm von Hastfer, een dochter van <\/span>Anna Wulff, de oudere zus van Catharina Wulff. Zij is <\/span>met vijf personen.\u00a0<\/span>De twee weduwen reizen pas op 18 april van <\/span>het volgende jaar<\/span> met offici\u00eble toestemming weg naar L\u00fcbeck, waar zij zich vestigen, de laatste als matrone.<\/span><\/p>\n

In Stockholm bevalt Anna Maria T\u00f6rnflycht van een dochter Carolina. Het kind wordt op 16 juli in de Grote of Nicolaikerk gedoopt. Johann August is natuurlijk aanwezig, maar ook o<\/span>om Wolmar Johann als getuige. Andere getuigen zijn oom <\/span>Horn, oom T\u00f6rnflycht, tante Piper en nicht Blixenstierna. Dan slaat het noodlot toe. Anna Maria en Carolina worden binnen een week zwaar ziek en overlijden <\/span>op 24 juli. De klokken van de <\/span>Nikolaikerk worden geluid. T<\/span>wee dagen later worden zij in die kerk opgebaard met een dekkleed. Op 28 juli 1710 worden zij in het familiegraf van T\u00f6rnflycht in de Jakobkerk in Stockholm begraven. Hoogstwaarschijnlijk zijn moeder en dochter net als neefje Jakob Johann in Riga slachtoffer van de pestepidemie, die <\/span>aan eenderde deel van de bevolking van Stockholm het leven kost<\/span>. Sterker nog, de epidemie is overkomen van vluchtelingen uit Lijfland. Zo is Johann August plotseling weduwnaar zonder kind. (9)<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

<\/a>Terug<\/a><\/span>\u00a0 \u00a0***\u00a0 \u00a0Verder<\/a><\/span><\/span><\/p>\n

1. A. Stille, <\/span>\u201cKriget i Sk\u00e5ne 1710-1711\u201d, Milit\u00e4rlitteratur-f\u00f6reningens f\u00f6rlag, Stockholm 1903,<\/span> pag. 79-80<\/a><\/span>.
\n<\/span>2. C.G. Grimberg, “Svenska folkets underbara \u00f6den”, deel 5, Stockholm 1916, pag. 276<\/a><\/span>.
\n3. A. Stille, pag.212<\/a><\/span>.
\n<\/span>4. E. Carlson<\/a><\/span>, \u201cSveriges Historia under Karl den tolftes regering\u201d, Stockholm 1910<\/span>, deel 3, pag. N132, noot 880<\/a><\/span>.<\/span>
\n5. Kungliga Biblioteket Sverige, Vitt. Sv. Ex B<\/span><\/a><\/span> vers Kgl. Carl XII Br. 1700-1829 FOL 1710.<\/span>
\n6. Latvijas Valsts Vestures Arhivs, Bestand 4011: Perso\u00adnen in Riga und im Balti\u00adcum, Register II, Akte 3752. [DL; CH\/236c]<\/span>
\n7. Karel XII bedankt hem voor dit pleidooi in de Grefwe Bref<\/a><\/span>. F. Arfwidsson, “<\/span>F\u00f6rsvaret av \u00d6stersj\u00f6provinserna, 1708-1710″, 2 delen, 1936, <\/span><\/span><\/span>pag. 312, noot 34, “J. H. Meijerfeldts bet\u00e4nkande ang. hj\u00e4lp \u00e5t \u00d6stersj\u00f6provinserna, dat. d. 29 april 1710, St. nord. kriget, Volym 19. U, Sundberg, “Swedish defensive fortress warfare in the Great Northern War 1702-1710”, \u00c5bo 2014, pag. 252-256<\/a><\/span>.
\n8. C. Schirren, “Die recesse der livl\u00e4ndischen Landtage aus den Jahre 1681 bis 1711”, Dorpat 1865, <\/span>pag. 307<\/a><\/span>. Op pag. 305, 320 en 329 wordt Fr. OberstL v. Meierfeldt<\/i> genoemd. De promotie van Carl Friedrich tot kolonel is niet gedocumenteerd en niet doorgedrongen tot Riga. Anna Christina Hastfer wordt soms onjuist dochter van Anna von L\u00f6wenstern genoemd.
\n<\/span>9. Stadsarkivet <\/span>Stockholm<\/span>, 0016. Nikolaj eller Stor <\/span>Kyrkoarchiv<\/span> Stockholm, C Ia 1\/6 F\u00f6delse och dopb\u00f6cker 1705-1717, <\/span>fo. 132<\/a>; <\/span>bok 36, <\/span><\/span>D\u00f6da 1681-1725, fo. 414-416v<\/a><\/span>. L I a 1\/74<\/span> Kyrkor\u00e4kenskaper 1710, <\/span><\/span>folio 33<\/a> en<\/span> folio 236-237<\/a><\/span>.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het oppakken van de wapens door Denemarken in 1709 heeft in eerste instantie het bijzondere gevolg, dat hij twee landgoederen in de meest zuidelijke Zweedse provincie Sk\u00e5ne in de schoot krijgt geworpen. Daar worden de landgoederen Bollerups s\u00e4teri en borg van de Deense graaf Otte Rantzau en Glimmingehus van de Deense graaf Rosencrantz in beslag … Verder lezen 1.6.1. Weduwnaar<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":157,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-161","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=161"}],"version-history":[{"count":157,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73687,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/161\/revisions\/73687"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/meijenfeldt.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}