Schrijfwijze

Bij het onderzoek naar de familiegeschiedenis zijn de volgende schrijfwijzen van de familie­naam betrokken:

von M e ij e n f e l dt
van a y r d
de ä i rn v ä
j ren w t
rs

 

De varianten per letter komen in verschillende combinaties voor, al naar gelang het land en de tijd waarin c.q. de persoon door wie de familienaam wordt gedragen. Essentieel is dat de naam uit drie lettergrepen bestaat. Het geslacht Von Merveldt uit Münster en het daaraan verwante Koerlandse geslacht Von Meerfeldt vallen dus buiten het onderzoek (zie bovendien Spelfouten). Ook de Nederlandse familie (Van Zuylen van) Nyeveld en de Vinkeveens plaats Muyeveld vallen er buiten.

Hier wordt zoveel mogelijk voor de door de bevoegde instanties aangehouden schrijfwijze gekozen, onder de erkenning dat pas vanaf het begin van de negentiende eeuw sprake is van een nauwkeurige spelling met de invoering van de Burgerlijke Stand in de meeste Europese staten. In Nederland bijvoorbeeld voert de Bataafse regering pas in 1804 de eerste officiële uniforme Spelling-Siegenbeek in.

Over het tussenvoegsel of suffix kan het volgende worden opgemerkt. Bij de Zweedse graven ontbrak het, tenzij in de Duitse of Franse taal werd geconverseerd. De Nederlandse familie startte blijkens de kerkelijke doop-, trouw- en begraafregisters met van. Na invoering van de Burgerlijke Stand in 1811 werd het vrijwel zonder uitzondering von. Dergelijke wisselingen doen zich bij meer familienamen voor.

Een bekend voorbeeld is de naam van de Oostenrijkse politicus Van der Bellen. In 1673 emigreerde deze familie vanuit de Spaanse Nederlanden naar Pskov in het Russische Rijk en werd in de adelstand verheven met de naam von der Bellen, maar in de hoop aan vervolging tijdens de Russische revolutie te ontkomen werd in 1919 snel het oude Nederlandse van hersteld.

De verschillen tussen de laatste letters d, dt en t behoeft hier geen betoog, omdat de klank identiek is.

Hetzelfde geldt voor de middelste letters f en v.

Het klankverschil tussen de n en r is daarentegen wel groot. Het beeldverschil is niet zo groot, slechts een half lijntje aan de rechtskant. Een schrijf- of leesfoutje of -slordigheidje is snel gemaakt.

Met of zonder puntjes?

Een verschil tussen de ij en de y is qua klank niet aanwezig. In het Engels geeft de ij wel aanleiding tot een andere uitspraak, omdat de j als zj wordt uitgesproken. In het Zweeds is de uitspraak feilloos. Dat is relevant omdat de stamvader van de Nederlandse familie uit Stralsund komt, destijds geen onderdeel van een Duits vorstendom maar van het Koninkrijk Zweden. Daar is de naam meestal met een ij gespeld, of soms met alleen een i of zelfs alleen een j. Voor 1674 luidde de naam Meijer, die hoogstwaarschijnlijk voortkwam uit de gelijknamige functie in Westfalen. De ij werd in de Middelduits rondom Hannover wel gebruikt.

In het Duits is de ij eerst vervangen door ÿ en tenslotte de y, maar ook daar is het tot ‘Lehn- oder Fremdwort’ verklaard, waarbij de uitspraak overigens vaker ü dan i is (denk aan: die Olympische Spiele). Desalniettemin is de schrijfwijze Meyer in Duitsland zeer gebruikelijk.

De y in samenhang met von, de y, de f en de dt geeft mensen in Nederland soms aanleiding om de familienaam Duits uit te spreken als Mayenfeldt. Inmiddels doet zich dat ook voor bij de ij, maar om een andere reden: de plattere uitspraak ai boekt in Nederland terreinwinst (“Sai hout fan mai”). Of het nu Duits of plat is, de Nederlandse familieleden zijn het er wel over eens dat het pijn aan de oren doet.

In de Nederlandse familie komt tot op de dag van vandaag zowel de ij als de y voor. Hoe heeft dat kunnen gebeuren?

De Spelling-Siegenbeek is duidelijk. De y (i-grec, ypsilon) wordt tot vreemd (Grieks-Latijn) letterteken bestempeld, dat aan de Nederlandse taal niet eigen is. Alleen de ij behoort te worden gebezigd en dat is in de vele spellingshervormingen nadien nooit gewijzigd. Dat zal verklaren waarom de naam in de negentiende eeuw consequent met een ij wordt geschreven, zowel in de Burgelijke Stand als door de familieleden zelf. De onmiskenbaar Ierse familienaam Kennedy, de achternaam van de vrouw van de eerste Hendrik (N.3), is vernederlandst tot Kennedij.

In de handschriften is het onderscheid iets minder duidelijk, zelfs niet met goede kennis van de paleografie. In de geraadpleegde Nederlandse registers worden de i en j meestal aan elkaar geschreven en staan er of duidelijke puntjes of een ˜ (tilde) als vereenvoudigde vorm. Op het moment dat de eerste typemachines hun intrede doen, komt de y bij de Burgelijke Stand niet meer voor.

Desalniettemin is het overgrote deel van de fami­lieleden in alle takken in de twintig­ste eeuw een y in de fami­lienaam gaan ge­bruiken. De reden ­van deze ommezwaai is niet bekend. De laat­ste jaren gebruikt de meerderheid weer de ij, vaak na bestudering van het paspoort of Bevolkingsregister, al dan niet vanwege de hier gelezen teksten.

In dit verhaal wordt gekozen voor de ij, omdat deze in Zweden, Pommeren en Nederland vaker voorkomt, zeker in de officiële bronnen. De y is ook goed verdedigbaar en van familieleden die er aan gehecht zijn of geen paspoortproblemen willen krijgen wordt uiteraard niet verwacht over te stappen op de ij.