1.6. Terugtrekking

Johan August Meijerfeldt doet bij zijn aankomst in Bender niet alleen verslag van de capitulatie door Lewenhaupt, maar overhandigt Karel XII ook een brief van Piper, waarin de vredesvoorwaarden van tsaar Peter de Grote staan vermeld. Die luiden heel anders dan de eerdere voorwaarde om Ingermanland en het daar gebouwde Sint Petersburg te behouden. Nu eist hij ook Zuid-Finland, Estland en Lijfland voor zich op, Skåne c.a. moet terug naar de Denen en Augustus II de Sterke moet weer op de Poolse troon. Voor Karel XII is dat onbespreekbaar. Hij besluit alle middelen aan te wenden om de Zweedse macht te herstellen.

De eerste gedachte van Karel XII is terugreizen naar Polen om zich te verenigen met Stanislaus en de resterende Zweedse troepen onder Krassow. Hoewel de Ottomaanse grootvizier (premier) hem royale gastvrijheid biedt, wil hij neutraal blijven. Daarom ontwijkt hij het verzoek om een Turkse escorte om dit plan te realiseren. (1)

Frankrijk en Engeland-Nederland bieden Karel XII transport aan om terug te keren naar Zweden. Hun gedachte is de machtsbalans in de Oostzee te bewaren en hun handen vrij te houden voor hun onderlinge oorlogen. Het is een komen en gaan van diplomaten. Karel XII wijst alle voorstellen af. Hij wil de Ottomaanse Sultan tegen de Russische Tsaar opzetten, en dat denkt hij beter in de regio dan vanuit het verre Stockholm of Stralsund te kunnen doen. Een thuiskomst als verliezer is bovendien weinig aantrekkelijk.

De andere vijanden pakken na het bekend worden van de vernietiging van het Zweedse leger de wapenen weer op. Augustus herstelt zelf zijn koningschap in Polen en Denemarken wil zich over Holstein-Gottorp en Bremen-Verden ontfermen. Zij blazen met Peter de Grote de Noordelijke Alliantie nieuw leven in. Ook Pruisen en Hannover-Engeland ruiken hun kans te profiteren van het uiteenvallende rijk en nemen een meer vijandige – maar nog steeds neutrale – houding ten opzichte van Zweden aan.

 

1. C. Coroban, “British reactions to Charles XII’s stay in the Ottoman Empire”, paper presented at Second International Conference of the Romanian Association for Baltic and Nordic Studies: Black Sea and Baltic Sea Regions: Confluences, influences and crosscurrents in the modern and contemporary ages, at Târgovişte, May 20-22, 2011. printed in Revista Română de Studii Baltice şi Nordice, Vol. 3, Issue 1, 2011, pag. 29-63.