4.4.3. Een gevluchte gravenzoon?

Volgens hardnekkige geruchten binnen de Nederlandse familie is de dood van één van de echte zoons van de Zweedse graaf geënsceneerd om hem vanwege een samenzwering kans te geven naar het buitenland te vluchten. Dat kan niet zonder onderzoek blijven.

Welke samenzweringen zijn er geweest die de verbanning of vlucht van Johan of Axel en een enscenering van hun dood zouden kunnen verklaren? Rond die tijd komen er vier verbanningen of vluchten uit Zweden in aanmerking:
1788: de ontmanteling van het Anjala-verbond,
1792: de moord op koning Gustaaf III,
1793: de staatsgreep van Armfelt en
1809: de arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf.
Een vijfde mogelijkheid is een schandaal binnen de familie.

Het Anjala-verbond:
Dit verbond is uitvoerig beschreven in het eerste deel. De samenzweerders worden op 7 januari 1789 door generaal Meijerfeldt zelf gearresteerd. Zijn beide zoons zijn rond die tijd bij het Zweedse leger in Finland, Johan August III als luitenant in het regiment dragonders Letland en Axel Fredrik in het regiment van Närke-Värmland. Vermelding behoeft dat Axel in 1790 adjudant is bij de koning en zijn vader,  iet bepaald bij de samenzweerders dus.

Beide zoons krijgen na het oprollen van het Anjala-verbond een bevordering tot kapitein, Johan kort daarop (15 mei), Axel na het sluiten van de vrede in 1790. Later wordt Johan onderscheiden tot Ridder in de Zwaard Orde, vermoedelijk in verband met zijn verwond8ng. Betrokkenheid van één van beiden bij het Anjala-verbond is uit te sluiten.

De moord op koning Gustaaf III:
De samenzweerders, die in 1792 op een gemaskerd bal in de Opera van Stockholm toesloegen, werden hard aangepakt door politiechef Nils Henrik Liljensparre. Hij was net als de koning altijd bang geweest voor een revolutie van het volk, zoals drie jaar daarvóór in Frankrijk. Nu gebleken was dat het gevaar van de adel kwam, arresteerde hij lukraak, zelfs onder de aanhangers van Armfelt,  de burgemeester van Stockholm. Dat was verwonderlijk, omdat deze Armfelt – anders dan zijn oom – altijd een aanhanger van Gustaaf III was geweest en op diens sterfbed tot regent  van de minderjarige kroonprins was benoemd. Dat was ten nadele van diens jongere broer hertog Karel, in zijn jonge jaren de geliefde van Brita Horn. Karel was regelmatig benaderd door het oppositionele kamp onder leiding van de verbannen baron Reuterholm.

Op de lange lijst verdachten en aangeklaagden van Liljensparre komt geen enkele Meijerfeldt voor. Zij waren weliswaar bij Gustaaf III enigszins uit de gratie geraakt (Louise was tegen zijn zin geen hofdame meer, Johan August had geprotesteerd tegen het tekenen van het eedformulier), maar tot de oppositionele adel behoorden zij zeker niet. Als het laatste wel zo zou zijn heweest, dan zou een zoon aan arrestatie ontsnapt zijn door een snelle vlucht of ontslagen zijn uit eerste arrestatie met de belofte  naar Nehringen, Finland of Nederland af te reizen, teneinde de eer van de familie te redden. Daarvan blijkt allemaal niets.

De staatsgreep van Armfelt:
Na de moordaanslag op koning Gustaaf III komen hertog Karel en baron Reutelholm uiteindelijk toch als overwinnaars uit de strijd. De laatste slaat aanvankelijk een liberale koers in, maar januari 1793 slaat de angst voor het volk opnieuw toe vanwege het aangedikte Ebel oproer en het einde van Lodewijk XVI onder de Franse guillotine. Gelijk wordt  de Gustaviaanse oppositie aangepakt, door Liljensparre naar Stralsund en  Armfelt naar Napels te demoveren. Armfelt probeert zijn positie als regent terug te veroveren met steun van Catharina de Grote. Als zijn plannen uitlekken vlucht hij naar Rusland om aan zijn doodvonnis in 1794 te ontkomen.

Axel was in 1790 adjudant van Armfelt geweest, maar dat werd hem niet aangerekend, want begin 1793 wordt hij juist bevorderd tot majoor. Bovendien wordt hij adjudant-kolonel bij zijn oude speelmakker, de minderjarige koning. Hij had hierdoor een beschermde positie, ook omdat zijn vader recent een bevordering tot “Één van ‘s Rijks Heren” had gekregen. Uit niets blijkt zijn betrokkenheid bij de staatsgreep van Armfelt en een vlucht in 1794.  Integendeel, eind 1794 is hij in Örebro en de Nederlandse stamvader ver weg in Suriname.

De arrestatie van koning Gustaaf IV Adolf:
In 1809 wordt de Zweedse koning gearresteerd. Dit speelt zich af 18 jaar na de dood van Johan August III, 14 jaar na de dood van Axel – die de toenmalige kroonprins wel zeer nabij stond – en 16 jaar na de komst van de stamvader naar Amsterdam.

Dit is de meest onwaarschijnlijke versie. Overigens is het Armfelt – die door de koning in 1799 uit Rusland was teruggehaald – die vanwege de komst van de nieuwe koning wel naar Finland vertrekt en weer in dienst treedt van de Russische tsaar.

Familieschandaal:
Van de beide jonge graven Meijerfeldt zijn enkele jeugdanekdotes bekend, maar over een schandaal is niets te vinden, ondanks de enorme stapels documenten en literatuur over het Zweedse hofleven van die tijd. Er zijn vele familieschandalen terug te vinden: denk aan de liefdesaffaire van hun nicht Brita Horn met hertog Karel, aan haar latere zelfmoord, aan de minnaressen van hun oom Adam Horn en zijn vergeefse pogingen om van zijn geesteszieke vrouw Anna Catharina Meijerfeldt te scheiden en aan de bastaard van de kroonprins op de stoep van het huis van Louise Sparre.

Conclusie is dat er geen aannemelijke verklaringen zijn voor de vlucht van een zoon van de Zweedse graaf naar het buitenland.